Ayn el-Arab (Kobani)

Ayn el-Arab, Kürtçe adıyla Kobani, Türkiye sınırının hemen güneyinde bir ilçe merkezi. Kasaba bir demiryolu durağının yanında doğdu: 1912’de Bağdat Demiryolu üzerine basit bir istasyon kuruldu ve yerleşim onun güneyinde büyüdü. Savaştan önce nüfusu kırk beş bine yakındı.

Adı nereden geliyor

Osmanlı kayıtlarında buranın adı Arap Pınarı. Pınar dediği, köyün doğusundan akan bir dereydi; yazları Arap göçerler sürülerini buraya getirirdi. Arapça Ayn el-Arab bu adın çevirisi. Bir görüş Kobani adını hattı kuran Alman şirketine, kumpanya sözcüğüne bağlıyor; açıklama tartışmalı.

Demiryolu ve sınır

1912 ve 1913’te bölgede kalan Alman mühendisler Arap Pınarı’nı Fırat’ın 35 kilometre kadar doğusunda, kubbeli kerpiç kulübelerden oluşan küçük bir köy diye anlatıyor. İstasyonu yakındaki Suruç’tan gelen işçiler kurdu. 1915 dolaylarında yeni kasabaya Ermeni sığınmacılar yerleşti. 1921’de sınır demiryolu boyunca çizilince yerleşimin kuzey parçası Türkiye tarafında kaldı. Orası bugünkü Mürşitpınar; küçük istasyonu ve sınır kapısı hâlâ yerinde. Kobanililer uzun yıllar bu kapıdan geçip Halep trenine bindi.

Manda dönemi ve sonrası

Sokak düzeninin büyük bölümünü Fransız manda yönetimi planlayıp kurdu. 20. yüzyılın ortasında kasabada üç Ermeni kilisesi ve iki okul vardı; Ermenilerin çoğu 1960’larda Sovyet Ermenistanı’na, Halep’e ve Beyrut’a göç etti. Kasabanın kuzeyindeki küçük göl de aynı on yılda kurudu.

Kuşatma ve bugün

Eylül 2014 ile Ocak 2015 arasında kasaba ISID kuşatması altında kaldı. Doğu mahallelerinin çoğu yıkıldı, nüfusun büyük kısmı Türkiye’ye geçti. Dönüş ve yeniden inşa 2015’te başladı.

Çevrede ne var

Kürtçe adı Şêran olan Arslan Taş, yakındaki bir Asur yerleşimi. 1883 yazında oraya giden Fransız öncülüğündeki bir heyet, bugünkü kasabanın doğusundaki ovada yaşayan Kürtlerin yanında konakladı. Cerablus ve Halep Garı aynı demiryolu hikâyesinin öteki halkaları.

Neyi kaçırma

Sınırla kasabanın nasıl iç içe geçtiğini. Hat demiryolunu izliyor; yani Kobani’yi doğuran ray, bugün onu kuzeydeki ikizinden ayıran çizginin ta kendisi. İstasyonun kaldığı taraf, Mürşitpınar, Türkiye’de.