Azez

Azez, Halep’in kuzeyinde, Türkiye sınırının hemen güneyinde bir kasaba. Rakım 560 metre; çevre zeytin, asma, incir ve kirazla kaplı ve yıllık ortalama yağış 500 milimetre dolayında. Kasabanın adı Asur kayıtlarında Hazar, Yakut el-Hamevî’nin Mu’cemü’l-Büldân’ında Azaz biçiminde geçiyor.

Kale kaç kez el değiştirdi

Kasaba 636’da, Halep’in fethinin ardından alındı. 974’te bir deprem kaleyi yıktı ve kale onarıldı. 1118’de Haçlılar ele geçirdi ve kasabaya Hazart dedi. Haziran 1125’teki Azez Savaşı’nda Kudüs Kralı II. Baudouin 3000 kişilik ordusuyla, kasabayı kuşatan 15000 kişilik Musul ve Şam ittifakını yendi. 1150’de Nureddin Zengi kasabayı aldı, 1175’te Selahaddin’in eline geçti; oğlu ez-Zahir Gazi kaleyi imar etti. 1260’ta Moğollar yıktı ve kasaba halkı Kilis’e göçtü. Osmanlı düzeninde Azez, Halep vilayetinin Kilis kazasına bağlıydı; yani kuzeydeki komşusuyla aynı idari birimin içindeydi.

Sınır ne değiştirdi

20. yüzyıl başında kasabanın nüfusu 1500’ü geçmiyordu. 1921 Ankara İtilafnamesi Kilis’i sınırın öbür yanında bırakınca Azez, yüzyıllardır bağlı olduğu merkezden koptu ve kendisi bir sınır kasabası oldu. 2004 sayımında nüfus otuz bini aşmıştı. Bab es-Selame sınır kapısı kasabanın hemen kuzeyinde; karşısında Kilis’in güneyindeki Öncüpınar var. İç savaşta muhalifler kasabayı Temmuz 2012’de aldı; 2017’den Ocak 2025’e kadar Suriye Geçici Hükümeti’nin merkezi burasıydı.

Ne görülür

Cami el-Ömerî el-Kebir kasabanın en eski yapısı sayılıyor ve 737 tarihli olduğu söyleniyor. Kuzeydoğu çıkışında, Kilis yoluna bakan çift minareli cami ise yeni. Tel Azaz, Suriye’nin tescilli arkeolojik höyüklerinden: yüzeyinde eski bir hisara ait olduğu düşünülen çanak çömlek ve yapı taşı parçaları duruyor.

Nasıl gidilir

Halep’ten kuzeye giden yolla. Nebi Huri, yani antik Cyrrhus, 30 kilometre batıda ve aynı gün içinde görülüyor. Yol durumu ve kapı düzeni değişken; çıkmadan önce sor.

Neyi kaçırma

Höyüğü. Haçlılar ile Halep hükümdarları Azez için çevresine hâkim bu konum yüzünden çekişti; Haçlı kaynaklarının Hazart dediği hisar da buradaydı. Tel Azaz kazılarında erken ve orta İslam dönemine ait bol seramik çıktı, oysa yazılı kaynaklar o yüzyıllarda kasabadan pek söz etmiyor.