Bab el-Cinan (Bahçeler Kapısı)

Bab el-Cinan, Halep’in eski surlarının batı yüzündeki kapılardan biriydi. Adı “Bahçeler Kapısı” demek: kapıdan çıkan kendini Kuveyk Nehri kıyısındaki bahçelerin içinde buluyordu. Sitede kayıtlı öbür Halep kapılarından farkı şu — bu kapı ayakta değil. Buraya kapıyı görmeye değil, kapının bıraktığı yeri görmeye gidiliyor.

Kapıya ne oldu

Yol genişletmek için 1900 dolayında yıkıldı. Yani yıkım savaşla değil, 20. yüzyıl başındaki kent düzenlemesiyle geldi; Halep’in surlarından bugün eksik olan parçaların çoğu aynı sebeple gitti. Kapının çevresinde çok sayıda sarraf ve mal deposu vardı, bir de 16. yüzyıla dayanan bir çam ağacı.

Kim yaptırdı

Kapının Seyfüddevle’nin işi olduğu düşünülüyor; Hamdanî emiri Halep’i 944 ile 967 arasında elinde tuttu. Kapı, Seyfüddevle’nin şehir dışına kurduğu büyük Halba sarayına ve bahçelerine geçit veriyordu. Coğrafyacı Mukaddesî 985’te ondan Karpuz Kapısı diye söz ediyor. Sekiz yüzyıl sonra Alexander Russell, 1756’da bastığı The Natural History of Aleppo kitabında kapıyı hâlâ ayakta kaydediyor.

Yılan kulesi ve tılsım

Kapının bir kulesi vardı ve adı “yılan kulesi” idi. Anlatılana göre kulede yılan sokmasına karşı koruduğuna inanılan bir tılsım bulunuyordu. Kule de kapı da bugün yok; hikâye kaynaklarda kaldı.

Bugün ne görülür

Bab Cnen adı bugün bir çarşının adı. Sur kapısı yok, ama semtin adı, sokakların yönü ve çarşının yeri kapının bıraktığı izler. Kapının açıldığı bahçeler de yok: Kuveyk bugün beton bir kanalın içinden akıyor ve bahçelerin yerinde şehir var.

Neyi kaçırma

Bab Antakya buradan güneye 400 metre. İki kaydı arka arkaya yürürsen aradaki farkı görüyorsun: biri ayakta duran taş bir kapı, öteki yalnızca adıyla kalmış bir kapı. Halep’in surlarına ne olduğunu en kısa yoldan anlatan yürüyüş bu.