Baniyas

Tartus’un 35 kilometre kuzeyinde, Lazkiye’nin 55 kilometre güneyinde bir sahil kasabası. Golan’daki Banyas ile karıştırılıyor; burası Akdeniz kıyısındaki Baniyas, Tartus vilayetine bağlı. Kasabanın içinden Baniyas Nehri geçiyor, üstündeki tepede Marqab Kalesi duruyor ve kuzeyinde Suriye’nin en büyük petrol rafinerisi çalışıyor. Üçünü aynı kıyıda görmek burayı özetliyor.

Nasıl gidilir

Sahil otoyolu kasabanın kenarından geçiyor; Tartus’tan yarım saatten kısa, Lazkiye’den bir saat kadar. Sahil hattındaki dolmuşlar kasaba merkezine giriyor. Marqab Kalesi’ne çıkan yol kasabanın güneyinden ayrılıyor.

Ne görülür

Kasabanın kendisi bir gezi programı değil, bir bağlam. Eski dokudan kalanlar dağınık: Marqab’ın yanındaki Burc es-Sabi gözetleme kulesi, Beyt Cebbur Hanı ve bugün konut mahallesine dönüşmüş Kavz Kalesi. Kazılarda birinci yüzyıldan bir Roma tiyatrosu, mozaik döşemeler ve denize inen bir su kanalı çıktı; bunlar sokak dokusunun içinde kalıyor, düzenlenmiş bir ören yeri yok. Asıl manzara tersten: Marqab’ın burcundan bakınca kasaba, körfez, seralar ve kuzeydeki rafineri tek karede duruyor.

Bugüne nasıl geldi

Fenike döneminde Arvad’a bağlı bir liman kentiydi; Yunanca adı Balanea. Roma ve Bizans döneminde piskoposluk merkezi oldu. Haçlılar kente Valenia dedi ve piskopos güvenlik gerekçesiyle kasabada değil Marqab Kalesi’nde oturdu. Kent ile kale 1285’te Memlûk sultanı Kalavun’un eline geçti. Osmanlı döneminde kaza merkezi oldu ve bölgenin ipek merkezine dönüştü: koza Antakya’dan Safita’ya kadar geniş bir alandan buraya geliyordu. Yirminci yüzyılın ikinci yarısında rafineri ve termik santral kurulunca kasabanın ekonomisi de dokusu da sanayiye döndü.

Bugünkü durum

Kasaba iç savaşın ağır olaylarından payını aldı: 2013’te merkezde ve Ras en-Nebaa mahallesinde sivillerin öldürüldüğü katliamlar yaşandı, Mart 2025’te sahil bölgesindeki şiddet dalgası Baniyas’ı da vurdu. Bunlar geçmişte kalmış olaylar değil, kasabanın bugünkü havasının parçası. Ziyaret planlamadan önce güncel duruma bak; bölgede seyahat koşulları hızlı değişiyor.

Neyi kaçırma

Marqab’a çıkmadan kasabanın deniz kenarındaki hattında yürü. Kalenin siyah bazaltı denizden yaklaşırken görülmek üzere tasarlandı: aşağıdan bakınca kalenin neden tam o burnun üstüne kurulduğu, yukarıdan bakınca anlaşıldığından daha net.