Kalaat el-Havabi

Tartus’un kuzeydoğusunda, sahil dağlarının içinde bir kale. Ama gezilecek bir harabe değil: surların içi hâlâ oturulan bir köy. Evler kalenin taşını kullanıyor, sokaklar eski dehlizlerin üstünden geçiyor ve kapıdan giren kimse bilet gişesiyle değil komşulukla karşılaşıyor.

Nasıl gidilir

Tartus’tan dağ yoluyla 30 kilometre; Şeyh Bedir yönüne sapılıyor ve son bölüm dar, virajlı bir tırmanış. Kale her yandan vadilerle çevrili ve tek girişi doğu yamacındaki taş merdiven; araç yukarıya kadar çıkmıyor, son kısım yürüyerek.

Ne görülür

Kalenin oturduğu kaya kütlesi yaklaşık 350 metre uzunluğunda ve 200 metre eninde. İki mahalleye ayrılıyor. Yukarıdaki Sinan mahallesinde eski yapının çoğu modern evlerin altında kaldı; yine de tonozlar, at ahırları ve kayaya oyulmuş su kuyuları duruyor. Ortasındaki cami Osmanlı döneminde yenilendi; kapı lentosunun üstüne siyah bazalt bir taş yerleştirilmiş ve üstündeki yazı onarımın tarihini veriyor. Aşağıdaki Sâkî mahallesinden ise ayakta bir şey kalmadı, yalnızca ev temellerinin taşları. Çevre baştan aşağı zeytinlik.

Bugüne nasıl geldi

Kalenin adı Arapça küpten geliyor; kök, Aramîcede depo anlamına gelen bir kelimeye çıkıyor. Onuncu yüzyılda Humus askerî bölgesinin bir hisarı olarak anılıyor, on birinci yüzyılda Bizanslılar onardı. Masyaf’ı aldıktan kısa süre sonra Nizarî İsmailîler buraya da yerleşti ve Havabi onların dinî merkezlerinden biri oldu. Raşid ed-Din Sinan 1160 dolayında kaleyi baştan tahkim etti; girişe bir kule ekledi ve surların bir bölümünü yeniledi. 1214’te Antakya prensi oğlunun Tartus Katedrali’nde öldürülmesinin ardından Tapınakçılarla birlikte kaleyi kuşattı ama alamadan çekildi. Kaleyi 1273’te Memlûk sultanı Baybars aldı ve askerî yapısını söktürdü; o tarihten sonra kalıntı tarım ve konut için kullanılmaya başlandı. Bugünkü köylülerin bir bölümü, Memlûklerin buraya yerleştirdiği aşiretlerin torunları.

Ne kadar sürer

Bir saat. Tepeye çıkmak, iki mahalleyi dolaşmak ve vadiye bakmak yetiyor. Kalabalık olmuyor; burası turist güzergâhında değil.

Neyi kaçırma

Sokak aralarındaki yer altı tonozları. Kalenin depoları ve sarnıçları köyün altında duruyor ve bazıları hâlâ kullanılıyor; kapıları evlerin arasında, dışarıdan bakınca fark edilmiyor. Ev sahibi izin verirse birine bak — kalenin ayakta kalan en sağlam parçası yukarısı değil, aşağısı.