Şeyh Bedir’den Hevvet el-Cibab’a: 1918 isyanının kasabası, iki kale ve bir obruk

Bu rota Tartus dağlarında bir isyanın coğrafyasını ve dağın içini bir güne bağlıyor. Şeyh Bedir’de, Salih el-Ali’nin Aralık 1918’de Fransızlara karşı isyanı ilan ettiği kasabada başlıyor. Kuzeye, İsmailîlerin iki kalesine, Kahf’a ve Kadmus’a çıkıyor. El-Dey köyünün yanında yere açılmış, tabanına merdivenle inilen bir obrukta bitiyor. Dört durak arası yaklaşık 38 kilometre dağ yolu. Tartus’tan çıkıp Baniyas üzerinden dönünce toplam 140 kilometreyi buluyor; araçla tam gün.

Yol

Tartus’tan iç kesime çıkan dağ yoluyla Şeyh Bedir 38 kilometre, bir saate yakın. Kasaba denizden 536 metre yukarıda. Türbe kasabaya tepeden bakıyor ve yukarı çıkış kasabanın içinden geçiyor; kesin yeri haritaya işli değil, kasabada sor. Türbeden Kalaat el-Kahf’a 11 kilometre, yarım saat kadar. Kaleye araçla girilmiyor. Aracı el-Kumsiye yakınında bırak; tek giriş kuzey yamacın yarısından geçen dar patika. Kahf’tan kuzeydoğuya Kadmus 16 kilometre, kırk dakikaya yakın. Kasabaya varınca kale tepede ve yukarı merdivenle çıkılıyor. Kadmus’tan el-Dey köyüne 11 kilometre, yirmi beş dakika. Obruk köyün 1 kilometre güneybatısında ama haritalarda işaretli değil; son kısmı köyde sorarak bul. El-Dey’den Baniyas’a 27 kilometre, oradan sahil yoluyla Tartus’a 38 kilometre. Mesafeler yol hesabından; bu dağlarda kuş uçuşu mesafe yanıltıyor.

Zamanlama

08:00’de Tartus’tan çık. 09:00’da Şeyh Bedir’desin. Kompleks üç parça: türbe, isyan müzesi ve tören meydanı. Salih el-Ali 1883’te burada doğdu. Fransız topçusu köyü 1919 başında dövdü, birlikler Kasım 1920’de girdi. Ocak 1921’de Mustafa Kemal’e silah isteyen bir mektup yazdı; mektup bugün Ankara’da ATASE arşivinde. 1922 affından sonra siyasetten çekildi. 17 Nisan 1946’daki Tahliye Bayramı’nda Cumhurbaşkanı Şükrü el-Kuvvetli’nin onur konuğuydu ve 13 Nisan 1950’de öldü. Meydandan aşağıya, kasabaya bak: 1919’da topa tutulan köy, gördüğün kasabanın çekirdeği. Bir saat yeter.

10:30’da Kahf’ın eteğindesin. Patika ve kale bir buçuk saat istiyor. Kale 1120 dolaylarında yapıldı ve 1138’de İsmailîlere satıldı. Raşid ed-Din Sinan burayı karargâh olarak kullandı ve 1193’te öldü; nerede öldüğü ve nereye gömüldüğü kaynaklarda farklı veriliyor. Batı uçta 170 metrelik dış avlu, yukarıda yedi sarnıç ve kayaya oyulmuş geçitler var. 12:45’te Kadmus’tasın. Kale, kasabanın üstünde dört yanı kopuk bir kaya kütlesinde. 1132’de İsmailîlere satıldı. Kahf ile birlikte Memlûk sultanı Baybars’ın eline 1273’te geçti. Şubat 2023 depreminde ağır hasar gördü. Üst düzlükte kayaya oyulmuş iki kuyuya ve doğuya bakan balkonlara bak; bir saat yetiyor. Öğle için yiyeceğini Tartus’tan yanında getir.

14:15’te el-Dey’desin. Hevvet el-Cibab’ın ağzı neredeyse yuvarlak, çapı 20 metre kadar ve en derin yeri 35 metre. Belediyenin yaptırdığı beton merdiven 800 metrekarelik tabana iniyor. Tavanın salona en yakın noktası 20 metre kadar yukarıda; tavan kızıl ve su damlatıyor. Doğu köşede kaya dibinden tatlı su kaynağı çıkıyor. Arapça Vikipedi obruğun Taş Çağı’nda konut, Osmanlı ve Fransız dönemlerinde baskınlara karşı sığınak olduğunu yazıyor. Bugün çevrenin halkı yazın serinlemek için iniyor ve taban 500 kişi kadar alıyor. 15:30’da yukarıda ol ve Baniyas yoluna çık. 17:00’de Tartus’tasın.

Dikkat

Obruğun ağzına yaklaşma; kenar korkuluksuz olabilir ve derinlik 35 metreyi buluyor. Yalnız belediyenin merdiveninden in, merdiven dışında bir yoldan inmeye kalkma. Merdivenin bugünkü durumu doğrulanmadı. Tavan su damlattığı için basamaklar ıslak olabilir, kaymayan ayakkabı giy. Kadmus Kalesi’nde deprem sonrası çatlak duvarlar var ve bazı bölümler kapalı olabiliyor. Kahf’ın patikası dar ve yağmurdan sonra kayıyor. Kahf’a giriş ücretsiz; Kadmus ve Salih el-Ali türbesinde ücret ve ziyaret saati değişken, girişte teyit et. Türbe müzesinin ne zaman açık olduğu yalnız nisan festivalinde kesin: festival 2019’da 22., 2022’de 24. kez yapıldı, en yakın tarihli tören 19 Nisan 2026’da. Kışın bu dağlarda sis yolu kapatıyor.

Mart 2025’te sahil kırsalında silahlı olaylar yaşandı; Kadmus ve Baniyas çevresi de etkilenen yerler arasındaydı. El-Dey ile Baniyas arasındaki dönüş yolunun bugünkü durumunu gösteren tarihli bir kaynak bulamadık. Yola çıkmadan güncel durumu Tartus’ta sor ve dönüşü hava kararmadan planla. Tarihli ayrıntılar sahil kırsalında güvenlik ve erişim sayfasında.