Burc ez-Zara, Telkelah Yakınında Haçlı Kulesi

Burc ez-Zara, Humus’un batısında, Telkelah’ın kuzeyindeki ez-Zara köyünde duran küçük bir Haçlı kulesi. Planı kenarı 11 m olan bir kare. Büyük olasılıkla 12. yüzyılın ilk yarısında, küçük bir antik tapınağın platformu üstüne yapıldı. Fransız kale araştırması Forteresses d’Orient, 2006-2008 arasındaki ziyaretlerinden sonra kuleyi bölgenin en iyi korunmuş örneklerinden biri olarak tanımladı. Bu tarihten sonraki durumu belgelenmedi.

Nerede

ez-Zara, Telkelah ilçesinde bir köy; ilçe merkezi Telkelah güneyinde, el-Husn kuzeydoğusunda kalıyor. Köyün nüfusu 2004 sayımında 4336’ydı. Kule, Safita’daki Chastel Blanc’ın 20 km’den az güneydoğusunda, üstü zeytinlerle kaplı bir tepede. Yeşilliğin içinden ancak biraz yükseliyor. Yayımlanmış kesin bir koordinatı yok; köyde Arapça adıyla sormak gerekiyor. Lübnan sınırı yakın.

Kule ne işe yarıyordu

Burc ez-Zara, Franklar’ın Humus Geçidi’nin verimli vadilerine diktiği yalıtık kulelerden biri. Bu kuleler hem küçük senyörlüklerin gücünü gösteren yapılar hem de saldırılara karşı pasif savunma noktalarıydı. Kulenin kaderi, Trablus Kontluğu’nu savunan Krak des Chevaliers, Safita, Arima, Arka ve Tartus kalelerine bağlıydı. Latin ve Arap kroniklerinde adı hiç geçmiyor.

Ne görülür

Yapı neredeyse tamamen bazalt. Dış köşeler ile kapı ve mazgal kenarları beyaz kalker kesme taştan; bu taşların altındaki tapınaktan devşirildiği düşünülüyor. Tapınağın kalıntıları çevrede yer yer toprağın üstüne çıkıyor. İki yapım evresi seçiliyor: alt kat kaba ve düzensiz örgülü, birinci kat daha küçük, düzgün ve özenli taşlarla örülmüş. Fark, bir savaş ya da deprem sonrası onarımdan kalmış olabilir.

İçeri tek bir kapıdan giriliyor. Kapıyı üst kattan kullanılan küçük bir düşey mazgal koruyordu. Kapı bugün zemin katın kısmen delinmiş beşik tonozunun yarı yüksekliğine açılıyor; tam karşısında, tonozun tepesinin altında küçük bir ışık deliği var. Duvarın kalınlığına gömülü merdiven, dik açıyla dönüp birinci kata çıkıyor. Bu katın çapraz tonozu yıkık, ama tonoz başlangıçları dört köşede duruyor. Mazgallar çift çift yerleştirilmişti; yerinde kalanlar kuzey duvarında, doğu ve batı duvarlarında izleri seçiliyor. En harap yüz güney duvarı.

Ne kadar sürer

Yarım saat. Kulenin dışını dolaşmak, iki evreli duvar örgüsüne ve zemin kattaki tonoza bakmak için yetiyor. Ziyaret düzeni ve giriş için bir bilgi yok; kule açık arazide.

Neyi kaçırma

Kuzey duvarındaki çift mazgallar. Bazı özetler kulenin yalnız kuzey duvarının ayakta kaldığını yazıyor; 2006 tanımına göre ise duvarlar çatı hizasına kadar korunmuş, yerinde kalan şey kuzey duvarının mazgalları. Yakındaki Krak des Chevaliers’e rağmen kuleden yalnız Safita’daki Templier baş kulesi görülüyordu.