Humus Cizvit Manastırı ve Peder Frans van der Lugt’un Mezarı

Cizvit Babaları Manastırı (Deyrü’l-Aba el-Yesuiyyin), Humus eski kentinin Hristiyan mahallesi Bustan ed-Divan’da, okuluyla birlikte duran bir manastır. Ziyaretçilerin çoğunu buraya getiren şey mezarı: Hollandalı Cizvit rahip Frans van der Lugt, eski kentin kuşatması sırasında şehirden ayrılmayı reddetti, 7 Nisan 2014’te manastırın bahçesinde vurularak öldürüldü ve manastırın arazisine gömüldü. Manastırın kuruluş tarihi ve mimarisi erişilebilen kaynaklarda yazılı değil; bu sayfa yalnız belgelenmiş olanı anlatıyor.

Nerede

Manastır, Ulusal Evanjelik Kilisesi’nin 100 m’den az kuzeydoğusunda. Seyyidetü’s-Selam Katedrali de aynı kilise hattında, birkaç dakikalık yürüme mesafesinde. Yayımlanmış bir koordinatı yok; mahallede Arapça adıyla, دير الآباء اليسوعيين diye sormak en kolay yol.

Peder Frans kimdi

Frans van der Lugt 10 Nisan 1938’de Hollanda’da doğdu, 1966’da Suriye’ye geldi ve ömrünün kalanını burada geçirdi. 1980’de Humus’un hemen dışında el-Ard adlı bir topluluk merkezi ve çiftlik kurdu; bağlarında ve bahçelerinde işin büyük kısmını engelli gençler yapıyordu. 2011’den sonra Bustan ed-Divan’daki bu manastırda kaldı. 2014 başında kuşatma altındaki eski kentten yardım isteyen videolar yayımladı. Aynı yıl Birleşmiş Milletler’in kuşatılmış kentten 1400 kişiyi çıkardığı tahliyede kendisi ayrılmadı.

Ölümünden sonra onu aziz ilan etmek için süreç açıldı ve 6 Nisan 2019’da Humus’ta başlatıldı. 2022’de, turistlere din adamlarının istismar vakalarını küçümseyen sözler söylediği ortaya çıkınca süreç askıya alındı ve o günden beri ilerlemedi.

Savaştan sonra manastır

Savaşta manastırın okulu ağır hasar gördü. Mayıs 2015’te, eski kentin yeniden yerleşime açılmasından bir yıl sonra, manastırda gençler dönen ailelere yardım işini sürdürüyordu. 2019 Paskalyası’nda Humus’ta ayin yapılan yerler arasında sayıldı; aynı yılın Mayıs ayında Humus Eski Kent Festivali’nin üçüncü gecesinde avluda bir şiir akşamı düzenlendi. Ekim 2021’de Viyana Kardinali Christoph Schönborn eski kent gezisinde mezarı ziyaret etti. Bu tarihten yeni, ziyarete açık olup olmadığını gösteren bir kaynak bulunamadı.

Ne kadar sürer

Yarım saat. Mezar ve avlu için bu süre yetiyor; manastır bir müze değil, kapı açık değilse ziyaret kapıda sorularak ayarlanır.

Neyi kaçırma

Mezarın kendisi. Katedral ve Evanjelik Kilisesi’yle aynı yürüyüşe giren bu durak, eski kentin kilise hattında bir yapıdan çok bir kişinin hikâyesini anlatan tek yer.