Ribla (Tell Ribla): Asi Kıyısında Tevrat’taki Ordugâh

Ribla, Humus’un güneyinde, Asi Nehri’nin doğu yakasında bugünkü Rabla kasabasının yanında duran bir höyük. Üstü bugün mezarlıkla örtülü ve görünür bir yapı yok. Adını Tevrat’taki iki sahneye borçlu: MÖ 609’da Mısır firavunu II. Neko, yaklaşık yirmi yıl sonra da Babil kralı II. Nebukadnezar ordugâhlarını burada kurdu ve Yahuda krallarının kaderi burada belirlendi. Lübnan sınırına çok yakın bir şeritte; güncel erişim durumu doğrulanamadı.

Nerede

Höyük, Asi’nin geniş ve verimli ovasında, Kattina (Humus) Gölü’nün 16 ile 19 km güneyinde, Baalbek’in yaklaşık 56 km kuzeydoğusunda. Bugünkü Rabla, Kuseyr ilçesine bağlı bir kasaba. Asi, Lübnan’dan Suriye’ye bu kasabadaki Ömeriye Değirmeni’nde giriyor ve Kattina Gölü’ne ulaşmadan önce Suriye topraklarında 20 km akıyor.

Neden burası

Ribla, Mısır’dan Kargamış üzerinden Mezopotamya’ya giden büyük ticaret yolunun üstündeydi; yol Fırat’ı Kargamış’ta geçiyordu. Suyu, yiyeceği ve yakacağı bol olduğu için bir ordunun konaklaması için elverişliydi. Tevrat’ta Ribla, Hama ülkesine bağlı bir yer olarak geçiyor. Roma döneminde kentin bir adı da Daphne’ydi.

Tevrat’ta Ribla

Firavun II. Neko, MÖ 609’da Megiddo’da Kral Yoşiya’nın ordusunu yendikten sonra karargâhını Ribla’ya kurdu. Yoşiya’nın yeni tahta çıkan oğlu Yehoahaz burada tutuklandı, sonra Mısır’a götürüldü ve orada öldü (Krallar kitabının ikincisi, bölüm 23). Hezekiel’deki bir mısra, Neko’nun onu Ribla’ya bir görüşmeye çağırıp tuzağa düşürdüğü şeklinde yorumlanıyor.

Yaklaşık yirmi yıl sonra II. Nebukadnezar, Kudüs’ün MÖ 587 ya da 586’da yıkılmasıyla biten seferinde karargâhını yine buraya kurdu. Yahuda Kralı Sidkiya esir alınıp Ribla’ya getirildi; oğullarının öldürülüşünü izlemek zorunda bırakıldı, ardından gözleri kör edilip Babil’e götürüldü. Görevlileri de Ribla’da idam edildi. Olay hem Krallar kitabının ikincisinde (bölüm 25) hem Yeremya’da (bölüm 39 ve 52) anlatılıyor.

Bugün ne görülür ve gidilir mi

Höyükte kazılmış ya da ayakta bir kalıntı yok; üstünü köyün mezarlığı kaplıyor. Görülen şey, Asi ovasında yükselen alçak bir tepe ve çevresindeki düzlük; burayı anlamlı kılan manzara değil konum. Rabla Lübnan sınır şeridinde ve son 12 ayda bölgeye ulaşım ya da güvenlik durumu hakkında tarihli bir kaynak bulunamadı. Bu sayfa bir ziyaret önerisi değil; bölgeye gitmeyi düşünen biri güncel durumu önce yerel olarak teyit etmeli.

Neyi kaçırma

Aynı adı taşıyan ikinci bir Ribla’yı. Sayılar kitabının 34. bölümünde, Musa’ya vaat edilen toprağın doğu sınırında da bir Ribla geçiyor ve yeri hâlâ kesin değil. Kaynak okurken hangi Ribla’dan söz edildiğine bakmak, Asi kıyısındaki bu höyüğü o belirsiz yerle karıştırmamanın tek yolu.