Burc Haydar Antik Köyü ve Batı Bazilikası

Halep’in 25 kilometre kuzeybatısında, Sim’an Dağı’nda 582 metre yükseklikte yaşayan bir köy. Antik adı Kaprokera ve 298 tarihli bir kadastro yazıtında geçiyor. Bugünkü ad, iki yüzyıl kadar önce köye yerleşen Haydar adlı bir toprak sahibinden geliyor. Küçük yerleşimde dört kilise vardı; en önemlisi köyün ortasındaki 4. yüzyıl Batı Bazilikası, kalker masifinin en erken kilise yapılarından biri. Kalıntılar modern evlerle iç içe ve bir kısmına girilemiyor.

Nasıl gidilir

Halep–Afrin yolundaki Deyr Semaan’dan doğuya dağlara çıkan tali yolla. Basufan 3 kilometre batıda, aynı yolun üstünde. Kefr Nebo 2500 metre kuzeyde, Kalota 4 kilometre doğuda, Fafertin 5 kilometre güneyde; Harap Şems kuzeyde. Toplu taşıma yok, köyde levha da yok.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Batı Bazilikası ve kule köyün içinde birbirine 100 metre; doğu kenardaki şapele yürüyerek birkaç dakika.

Ne görülür

Batı Bazilikası üç nefli, sütunlu bir kilise. Orta nefin iki yanında altışar açıklık var ve Dor başlıklı sütun dizileri ayakta. Dış duvarlar ise neredeyse tamamen gitmiş; kilise iki köy evinin arasında, bir sebze bahçesine sıkışmış durumda. Güney duvarından geriye iki kapı kaldı ve batıdaki kapının lentosunda bir yazıt var. H. C. Butler yapıyı 1905’te tarif etti, Georges Tchalenko 1941 ve 1969’da ayrıntılı inceledi. Sık dizilmiş sütunlar ve alçak orta nef duvarları, kemerli sütun dizisi kurmakta henüz deneyimsiz yerel ustaların elini gösteriyor.

Köyün doğu kenarında, yolun kuzeyinde bir manastıra ait 6. yüzyıl tek nefli şapel duruyor. Dış duvarları neredeyse tam; yuvarlak kemerli pencereleri, uçları helezon gibi kıvrılan yatay bir silme bandıyla birbirine bağlanıyor. Bunlara ek olarak nal biçimli apsisli, 5. ya da 6. yüzyıldan bir Doğu Bazilikası ile 6. yüzyıldan bir tek nefli kilise daha var. Köyün batı kenarındaki büyük bina toplantı salonu ya da han olarak kullanılmış.

Keşiş kulesi

Batı Bazilikası’nın 100 metre kuzeyinde üç ya da dört kat yüksekliğinde, yaklaşık 11 metrelik kare bir kule ayakta. Doğu duvarındaki Süryanice yazıt “keşiş Lazar” adını veriyor; kulenin bir inzivacının evi olduğu düşünülüyor. Ortaçağda savunma kulesine çevrildi.

Bugün ne durumda

Burc Haydar hâlâ oturulan bir köy; 2004 sayımında nüfusu 616’ydı. Çevresi eskiden olduğu gibi zeytinlik, köyün içinde taş duvarlar arasındaki küçük parsellerde sebze yetiştiriliyor. Bazı modern evler antik yapıların üstüne, onların taşlarıyla kurulmuş. Yeni bir hasar raporu bilinmiyor.

Neyi kaçırma

Batı Bazilikası’nın sütun başlıkları. Sade Dor başlıklar, Sim’an Dağı’nın daha geç kiliselerindeki akantus yapraklı başlıklarla karşılaştırıldığında bu yapının ne kadar erken olduğunu bir bakışta söylüyor.