Cabiye (Gassanî Başkenti)

Bugün Tell el-Cabiye diye anılan bir höyük; Havran ovasıyla Golan yükseltisinin arasında, Nevâ’nın batısında. Sahada ayakta yapı yok. Buranın önemi taşta değil, kaynaklarda: altıncı yüzyıldan sekizinci yüzyıla kadar Suriye’nin siyasi kararlarının alındığı yerlerden biriydi.

Ne anlatıyor

Cabiye önce Gassanîlerin merkeziydi. Gassanîler, Bizans’a bağlı Hristiyan Arap hanedanıydı ve krallarının otağı buradaydı. Ad ilk kez 520 dolayında, Süryani piskopos Simeon’un Gassanî kral Cebele bin Haris’in ordugâhından yazdığı mektupta geçiyor. 569 tarihli bir başka Süryani mektubu buradaki Mar Sercis manastırından söz ediyor. 587’de iki Miyafizit topluluk anlaşmazlıklarını çözmek için burada toplandı — Cabiye’nin dinî ağırlığını gösteren bir buluşma.

Sonra ne oldu

Yermük’ten sonra Müslüman ordusunun Suriye’deki ana karargâhı Cabiye oldu. Halife Ömer 638’de kumandanları ve sahabeyi burada topladı; Suriye’nin askerî düzeni, ganimet paylaşımı ve maaş defteri bu toplantıda kararlaştırıldı. Kaynaklarda “Cabiye hutbesi” diye anılan konuşma da buradan. 684’te Arap kabile temsilcileri yine burada toplanıp Mervan’ı halife seçti. Emevî halifeleri Cabiye’yi çekilme yeri olarak kullandı. Halife Süleyman ana karargâhı Dâbık’a taşıyınca yerin önemi söndü.

Bugün gitmeye değer mi

Ziyaretçi için burada bir kalıntı gezisi yok; höyük ve tarlalar var. Yine de Havran’ı anlamak isteyen biri için yerin kendisi bir bilgi: ovanın kuzeybatı ucu, Şam’a çıkan yolun üstü, su kaynağının yanı. Adın “su havuzu” anlamına gelen Arapça kelimeyle ilgili olduğu düşünülüyor; bir öneri de Süryanice “seçilmiş” karşılığı.