Cdeyde Mahallesi

Cdeyde, Halep’in kuzey surlarının hemen dışındaki mahalle. Adı “yeni” demek ve mahalle gerçekten de eski şehirden sonra kuruldu. Bir tarafta dar, dönemeçli sokaklar ve oymalı taş cepheli konaklar, öbür tarafta birbirine yüz metre mesafede dört kilise var. Sokakları gezerken bir yapıdan diğerine değil, bir avludan diğerine geçiyorsun.

Mahalle nasıl kuruldu

Memlûk döneminin sonunda burası surun dışında, mezarlıkların ve depoların yanındaki küçük bir kenar yerleşimiydi. Bab en-Nasr’ı kuzeydeki köylere bağlayan yollar üzerinde büyüdü ve zamanla şehre eklendi. 1490’da açılan yeni su kanalı mahallenin yayılmasını ve hamamlarının yapılmasını mümkün kıldı; aynı yıl Kırk Şehitler Ermeni Kilisesi genişletildi. Ermeniler burada çoğunluktu ve İran ile Hindistan ticaretini onlar yürütüyordu. Osmanlı döneminde mahalle dikdörtgen parsellere bölündü; 1583 ile 1653’te kurulan iki büyük vakıf mahallenin ortasına çeşme, kahve, hamam, mescit, mektep, bez çarşısı, dokuma atölyeleri ve tahıl deposu yerleştirdi. Müslüman ve Hristiyan aileler yan yana oturdu.

Nasıl gidilir

Halep Kalesi’nden kuzeybatıya doğru yürüyerek yirmi dakika. Bab en-Nasr’dan çıkıp kuzeye devam edersen mahallenin güney ağzına varıyorsun. İçeride yön bulmak için iki meydanı kullan: batıda Ferhat Meydanı, doğuda Sahat el-Hatab.

Ne görülür

Ferhat Meydanı’nın çevresinde Ermeni, Rum Ortodoks, Maruni ve Süryani kiliseleri sıralanıyor. Aradaki sokaklarda Beyt Gazale ve Beyt Aşıkbaş gibi 17. yüzyıl konakları var: dışarıdan sağır taş duvar, içeride oymalı avlu. Sahat el-Hatab mahallenin doğu ucundaki meydan. Yürürken kapı üstü kabartmalarına ve konsollara bak; mahallenin zenginliği cephede değil, kapı çevresinde toplanmış.

Savaş ve onarım

Cdeyde 2012’den sonra cephe hattında kaldı. Nisan 2015’te Sahat el-Hatab’ın altında patlatılan tüneller meydanı ve çevresindeki yapıları ağır biçimde yıktı; Beyt Gazale ve Beyt Aşıkbaş dâhil birçok yapı hasar gördü, bir kısmı yağmalandı. 2017’de yapılan ayrıntılı ölçüm çalışmasının ardından kraterler dolduruldu, 2018’de moloz kaldırıldı ve onarım başladı. Bugün mahallenin bir bölümü açık ve gezilebiliyor, bir bölümü hâlâ şantiye.

Ne kadar sürer

İki saat. İçine girilebilen yapı sayısı değişiyor, o yüzden kapıları sırayla dene; kapalıysa bir sonrakine geç.

Neyi kaçırma

İki meydan arasındaki ara sokakları. Ferhat ile Hatab arasında düz bir hat yok; aradaki dar sokaklarda mahallenin en iyi korunmuş kapıları ve en sessiz köşeleri duruyor.