Deyr Atiye

Kalamun dağları ile Doğu Lübnan sırtları arasında, Şam-Humus yolunun kenarında bir kasaba. Yükseklik 1250 metre ve çöl yakın: yağış yılda 125 milimetreyi geçmiyor, toprak zayıf. Deyr Atiye’nin bütün hikâyesi bu iki cümlede: su az olduğu için su üstüne kurulmuş bir yer, ve toprak yetmediği için bir asırdır göç veren bir yer.

Nasıl gidilir

Nebek’ten kuzeye 10 kilometre, çeyrek saat. Şam’dan 88 kilometre. Şam-Humus yolu kasabanın kenarından geçiyor; ana yoldan çıkıp merkeze inmek gerekiyor.

Ne kadar sürer

İki saat. Merkez, müze ve vadi kenarındaki bahçeler bu süreye giriyor.

Ne görülür

Vadinin altındaki yer altı suyu kasabayı ayakta tutuyor ve kuyulardan suyu çeken şey elektrik değil rüzgâr: kasabanın çevresine dağılmış yel değirmenleri yüz yılı aşkın süredir dönüyor ve tarımın suyunu onlar basıyor. Kim yaptı, ne zaman kuruldu belli değil; kayıt yok, çark var. Bahçelerde üzüm, kayısı, kiraz ve incir yetişiyor.

Kasabada

Deyr Atiye’nin kendi müzesi var ve Rif Dımaşk’ın en dolu yerel müzelerinden sayılıyor: bölgenin gündelik eşyası, giysisi ve el işi orada toplanmış. Ayrı bir kilise müzesi, bir kültür merkezi ve çarşının altındaki eski hamam da merkezde. Kasabanın kuzeyinde 2003’te açılan Kalamun Üniversitesi duruyor; Suriye’nin ilk özel üniversitesi.

Neyi kaçırma

Mateyi. Kasabanın gündelik içeceği çay değil mate ve bu bir sürpriz değil, bir göç izi: 20. yüzyıl başında Amerika’ya giden aileler alışkanlığı yanlarında getirdi. “Gel mate içelim” burada yalnızca bir bardak değil, sofra daveti anlamına geliyor. Davet edilirsen otur.

Adı ve bugünü

Adın bir Roma ya da Bizans görevlisinden geldiği söyleniyor: Theodorus, yani “Tanrı’nın armağanı”, Arapçada Ataullah. Kasaba 1838’de çoğunlukla Sünni Müslüman ve Antakya Rum Ortodoks nüfusu barındırıyordu, nüfusu 2004 sayımında 11 bin görünüyordu. 2013’te bir bombalı saldırı ve kısa süreli çatışma yaşandı; kasaba bir hafta içinde el değiştirip geri alındı.