El-Bab

El-Bab, Halep’in yaklaşık 40 kilometre kuzeydoğusunda, Türkiye sınırının 30 kilometre güneyinde bir kent. Alanı 30 kilometrekare, rakımı 471 metre. Şeyh Akil Dağı’nın doğu eteğine kurulmuş; kuzeyinde, doğusunda ve güneyinde dalgalı ova uzanıyor. İçinden geçen Nehrü’z-Zeheb, yani Altın Nehir vadisi, kuzeyden güneye inip Cebbul tuzlasına açılıyor. Kente 157 köy, 52 mezra ve üç nahiye bağlı: Tadef, Deyr Hafir ve er-Rai.

Adı ve ilk kayıtlar

El-Bab Arapçada kapı demek. Yakut el-Hamevî 1226’da adın Bab Buzaa’dan, yani 10 kilometre doğudaki Buzaa kasabasının kapısından kısaldığını yazıyor. Kentin eskiden Teyma adıyla anıldığı da söyleniyor. 638’de Habib bin Mesleme el-Fihrî’nin seferiyle alındı. Roma döneminde buradaki yerleşimin adı Batnai’ydi; kalıntıları bugünkü kentin 1 kilometre kuzeyinde, vadi kıyısında. Kuzeyde ayrıca döşeli bir yol kalıntısı, Roma dönemine atfedilen yeraltı su kanalları ve yüzeyinde Hitit ve Aram dönemine tarihlenen çanak çömlek bulunan Tel Batnan höyüğü var.

Kapalı çarşı

Kentin en eski çarşısı kapalı çarşı ve bugün dört parçaya ayrılmış: kuzey, kıble, doğu ve batı çarşıları. Dördü de tek bir çatının altında. Ticaretin geçmişi eski: Yakut 1226’da buradaki çarşıların Şam’a ve Mısır’a gönderilen kirbas adlı pamuklu kumaşla dolu olduğunu yazıyor. Ebu’l-Fida 14. yüzyılda kenti çarşısı, hamamı, bahçeleri ve camisi olan küçük bir kasaba diye anlatıyor. El-Bab bugün peynir ve süt ürünlerini bütün Suriye’ye satıyor ve demirciliğiyle tanınıyor.

Ne görülür

Eski çekirdekte dar sokaklar ve düz damlı taş-kerpiç evler var. Cami el-Kebir, yani Ulu Cami, Emevî dönemine dayandırılıyor. Kaynaklar Osmanlı döneminden kalma bir Saray binası ile birkaç hükümet yapısını da sayıyor. Kent 2016 sonu ile Şubat 2017 arasında ağır çatışmalara sahne oldu; bu yapılardan hangilerinin bugün ayakta ve açık olduğu yerinde teyit edilmeli. Şeyh Akil Dağı 534 metre, tepesinde aynı adı taşıyan bir makam var.

Nasıl gidilir

Halep’ten kuzeydoğuya giden yolla, yaklaşık 40 kilometre. Eski çekirdek yürüyerek geziliyor. Yol ve kontrol noktası durumu değişiyor, çıkmadan önce sor.

Neyi kaçırma

Kentin 1 kilometre kuzeyindeki vadi kıyısını. Roma dönemindeki Batnai orada duruyordu; 70 kilometre kadar kuzeydoğudaki Roma kenti Batnae ile karıştırılmaması gereken ayrı bir yer.