Fafertin Kilisesi

Sim’an Dağı’nın ortasında, doğuya bakan bir yamaçta küçük bir köy. Fafertin’de ayakta kalan tek antik yapı kilisenin apsisi, ama o apsis Suriye’nin tarihi kesin bilinen en eski kilisesine ait: 372. Tarihi Howard Crosby Butler’ın güney nefin doğu kapı lentosunda bulduğu bir yazıt veriyor.

Nasıl gidilir

Halep’ten Afrin yolunda Deyr Semaan’a çıkılıyor, oradan kuzeydoğuya kıvrılan tali yol Basufan ve Burc Haydar üzerinden buraya geliyor. Harap Şems 4 kilometre kuzeydoğuda. Toplu taşıma yok; Halep’ten şoförlü araç tutuluyor. Köy hâlâ oturuluyor.

Ne kadar sürer

Yarım saat. Görülecek tek bir yapı parçası var ve yolun kenarında. Fafertin tek başına gelinecek bir yer değil; Harap Şems ve Burc Haydar ile aynı güzergâha konuyor.

Ne görülür

Kilisenin doğu ucundaki zafer kemeri ayakta. Kemer dört şeritli ve kilit taşında bir daire içinde Hi-Ro monogramı işlenmiş — Yunanca Hristos’un ilk iki harfi. Apsisin iki yanında kare odalar vardı ve ikisine de yan neflerden giriliyordu; kuzeydeki odanın nefe açılan kapısı hâlâ duruyor. Güneydeki odanın ayrıca dışarı açılan bir kapısı vardı.

Butler 1905’te Princeton kazı seferi sırasında kilisenin planını eksiksiz kaydetti; o günden bu yana yapının çoğu bozuldu. Plandan bildiğimiz kadarıyla nef yedi bölmeliydi; batı ucunda bir giriş, güney nefinde iki giriş vardı. Sütun başlıkları Dor ve Toskana biçimindeydi. Kapılar ve dikdörtgen üst kat pencereleri bezemesizdi. Kuzey duvarı yamaçtaki doğal kayanın içine oyulmuştu. Nefin ortasındaki bemadan geriye bir şey kalmadı.

Bugün ne durumda

Fafertin 2011’de Kuzey Suriye’nin Antik Köyleri kapsamında UNESCO listesine girdi. Apsis yaşayan bir köyün içinde duruyor: duvarının dibinde taş yığınları, ağıllar ve ev bahçeleri var. Bu bir kazı alanı değil, insanların avlusu. İzin almadan girme, kimseyi izinsiz fotoğraflama. Kırsalda patlamamış mühimmat bildirilen bir risk; patikadan çıkma ve yerde duran metal parçalara dokunma.

Neyi kaçırma

Kemerin kilit taşı. Yerdeki taş yığınına bakmak yerine başını kaldır: monogram tam tepede ve bu kadar erken tarihli bir kilisede bu kadar açık görünen tek bezeme o.