Ğab Ovası

Ğab, Hama’nın kuzeybatısında, batıda Nusayriye dağları ile doğuda Zaviye dağı arasında uzanan bir çöküntü ovası. Asi Nehri içinden kuzeye akıyor. Ova 63 kilometre uzunluğunda ve 12 kilometreyi biraz aşan genişlikte. Yüzyıllarca nehrin taşkınlarıyla bataklık kaldı; 1953’te başlayan projeyle kurutulup tarlaya çevrildi. Burada görülecek şey tek bir yapı değil: iki dağ sırasının arasında kanallarla bölünmüş düz, yeşil bir zemin ve kıyılarına dizilmiş kaleler.

Ova nerede başlıyor

Asi, Hama’nın yaklaşık 25 kilometre kuzeybatısında, Muhradah yakınında ovaya giriyor. Ovanın büyük bölümü Sukaylabiye ilçesinde kalıyor; Sukaylabiye 1964’te yeni kurulan Ğab ilçesinin merkezi oldu. Kuzeydoğuda ayrı ve daha küçük bir çöküntü var: er-Ruc ovası.

Bataklık nasıl tarla oldu

Kurutmadan önce Ğab, Asi vadisinin yayın balığı avcılığının merkeziydi. Balık Silurus glanis; yerelde ona “sallor” ya da “samak aswad”, yani kara balık deniyor.

Ğab projesi 1953’te başladı. Bentler, sulama ve drenaj kanallarıyla 41000 hektar sulanır arazi kazanıldı; Muhradah, Zeyzun ve Karkur gibi köylerde bentler yapıldı. Su çekilince ovadan yol ve demiryolu geçirmek mümkün oldu, sıtma geriledi.

Muhradah barajı 40 metre yüksekliğinde ve 200 metre uzunluğunda, 65 milyon metreküp su tutuyor. 1996’da yapılan Zeyzun barajı 32 metre yüksekliğinde ve 71 milyon metreküplüktü. Haziran 2002’de gövdesinde açılan bir delikten yıkıldı: kaynaklara göre 20 ile 27 arasında kişi öldü, 2000’den fazla kişi yerinden oldu, 80 kilometrekare arazi sular altında kaldı.

Ova nereden görülür

Ğab’ın düzlüğü içinden geçerken anlaşılmıyor; kıyıdaki yüksek noktalardan bir bakışta okunuyor. Doğu kenarında Afamiya ile Kalaat el-Mudik, batıda Nusayriye’nin yamacında Ebu Kubeys Kalesi, ovanın içinde Asi kıyısında Tell Karkur’un çift höyüğü var. Bu dört yerin hepsi ovaya bakıyor ve biri için gelen yol öbürlerinin yanından geçiyor.

Ne kadar sürer

Ovayı arabayla güneyden kuzeye geçmek ve bir iki yükseltide durmak iki buçuk saat kadar alıyor. Afamiya ya da Ebu Kubeys’le birleştirildiğinde tam gün.

Neyi kaçırma

Ebu Kubeys Kalesi’nden aşağı bakmayı. Kale Nusayriye’nin doğu yamacında, doğrudan Ğab’ın üstünde duruyor. Aşağıda kanal çizgileriyle bölünmüş tarlalar, karşıda Zaviye dağının sırtı görünüyor; ovanın neden bir zamanlar göl gibi su tuttuğu oradan anlaşılıyor.