Halabiye

Fırat burada bazalt çıkıntılar arasında daralıyor; yerliler o boğaza “boğucu” diyor. Halabiye o boğazı tutan sur kenti. 3. yüzyılda Palmira kraliçesi Zeynep burayı tahkim etti ve şehir antik çağda onun adıyla anıldı; Palmira Roma’ya karşı ayaklanınca 273’te Romalıların eline geçti ve doğu sınırının savunma hattına bağlandı. Bugün görülen surların çoğu 6. yüzyıldan: İmparator Justinianos, mimar Genç İsidoros’un gözetiminde kenti yeniden tahkim ettirdi.

Nasıl gidilir

Deyrizor’un 57 kilometre kuzeybatısında, Fırat’ın sağ kıyısında. Araçla yaklaşık bir saat. Deyrizor’un güneydoğusundaki alanlarla ters yönde olduğu için ayrı bir yarım gün istiyor.

Ne kadar sürer

İki saat. Alan on iki hektar ve surlar boyunca yürünüyor; kaleye çıkmak yarım saat daha.

Ne görülür

Şehir çarpık bir üçgen: doğu kenarı nehre paralel, batı köşesi tepenin üstünde. Kuzey ve güney surları büyük ölçüde sağlam; doğu suru ise nehre bakıyor ve daha çok parça halinde. Duvarlar sekiz ile on beş metre arasında yükseliyor. Güney suru elli metrede bir kule taşıyor ve kulelerin hepsi aynı plana göre yapılmış: kare, iki katlı, perde duvarın içindeki kapalı galerilerden ve merdivenlerden ulaşılıyor. Kenti kuzey ve güney kapılarını birleştiren sütunlu bir cadde ikiye bölüyor; kesişmenin kuzeybatısında forum, kuzeydoğusunda hamam vardı. İki kilise bulundu, büyüğü kuzeybatı mahallesinde.

Neyi kaçırma

Praetorium. Tepenin yamacının yarısında, sur bedenine gömülmüş, kare planlı, üç katlı bir kışla yapısı. Halabiye’yi fotoğraflarda tanıtan yapı odur ve içine girilebiliyor; üst katın pencerelerinden Fırat vadisi boydan boya görünüyor. Tepedeki iç kale kırk beş metreye yirmi metre ve iki bölümden oluşuyor: batıda burçlu çok kenarlı bir perde duvar, doğuda praetorium’a benzeyen kütlesel bir yapı. Kalenin taş işçiliğinde Roma, Bizans ve Arap dönemleri üst üste okunuyor. Kuzeyde, nehir boyunca uzanan mezarlıkta kule mezarlar ve kayaya oyulmuş mezarlar var — geç Roma dönemi ve Palmira etkisi açık.

Bugünkü durum

Halabiye’nin yanı başında taş ocağı olarak kullanılabilecek bir yerleşme olmadığı için surlar yüzyıllarca sökülmedi; asıl hasarı depremler verdi. Alanın güneyinde önerilen Halabiye Barajı yapılırsa gölün kenti kısmen su altında bırakması bekleniyor. Gitmeden önce alanın açık olduğunu ve yolun durumunu Deyrizor’da sor.