Halep Kutsal Haç Kilisesi

Halep’in Uruba mahallesinde, Aziziye’nin yaklaşık yarım kilometre kuzeydoğusunda bir Ermeni Katolik kilisesi. Ermenice adı Surp Haç, yani Kutsal Haç. Sokaktan tek kubbesiyle ve girişin üstüne oturan çan kulesiyle ayırt ediliyor. Çevresi apartman: bu, eski bir mahallenin ortasındaki bir kilise değil, 20. yüzyılın sonunda dolan bir konut dokusunun içinde duran bir kilise. Kutsama 24 Nisan 1993’te yapıldı ve tarih rastgele seçilmedi.

Nasıl gidilir

Kalenin yaklaşık bir buçuk kilometre kuzeyinde, Kitabü’l-Mukaddes Sokağı’nda. Aziziye’den yürünüyor; on dakikayı geçmiyor. Eski Şehir’den gelen için taksi ya da servis daha mantıklı, çünkü aradaki sokaklar konut sokağı, yol boyunca görülecek bir şey yok.

Ne görülür

Dışarıdan bal renginde kesme taş. Ön cephede üç kemerli bir giriş sundurması, üstünde uzun kemerli bir pencere, onun da üstünde yuvarlak bir gül penceresi. Camlar renkli ve dar şeritler hâlinde. Cephenin arkasında sekizgen bir kasnak ve konik çatı yükseliyor; Ermeni kilise mimarisinin alışıldık örtüsü bu. Çan kulesi ayrı bir kule değil, girişin üstünde küçük bir köşk gibi duruyor.

İçerisi tek büyük mekân. Ayaklar mermer kaplı, apsisi yarım kubbe örtüyor, tavandan avizeler sarkıyor, sıralar ahşap. Sunağın arkasındaki nişte bir Meryem ikonası var.

Neden 24 Nisan 1993

24 Nisan, Ermeni cemaatlerinin 1915’i andığı gün. Halep’in Ermeni nüfusu büyük ölçüde o yılların göçüyle kuruldu; kentin Ermeni mahalleleri, kiliseleri ve okulları bugünkü hâlini o tarihten sonra aldı. Kutsama için o günün seçilmesi, cemaatin kendi geçmişini yapının açılış tarihine yazması.

Kim yaptı

Halepli Ermeni mimar Sarkis Balmanukyan. Plan sade tutulmuş: tek nef, tek kubbe, kapının üstünde çan kulesi.

Savaş yıllarında

Çatışma 2012’de Halep’e ulaştıktan sonra Ermeni Katolik Başpiskoposluğu’nun makamı bir süreliğine buraya taşındı; başpiskoposluğun kendi katedrali tekrar tekrar top ateşi altında kalıyordu. Kutsal Haç birkaç yıl boyunca hem mahalle kilisesi hem piskoposluk merkezi olarak çalıştı.

Neyi kaçırma

Akşam aydınlatmasını. Karanlık bastığında cephe ve kubbe sarı ışıkla yıkanıyor, gündüz apartmanların arasında kaybolan kütle o saatte sokaktan tam okunuyor. Kilise caddeye demir parmaklıklı dar bir bahçeyle bakıyor; cepheyi bütün görmek için karşı kaldırım yetiyor.