Halep Merkez Sinagogu

Halep Yahudi cemaatinin ana ibadethanesiydi ve İbranice Kitabı Mukaddes’in en eski tam elyazmalarından biri olan Halep Kodeksi burada 500 yıl boyunca saklandı. Yapının batı kanadı en eski bölüm; 5.-6. yüzyıla tarihleniyor. Elde kalan en eski kitabe 834 tarihli.

Yapının hikâyesi

1260’taki Moğol istilasında şehirde dokunulmayacağı ilan edilen altı yerden biriydi. 1400’de Timur’un istilasında yıkıldı; yeniden yapımı 1405’te başladı, 1418’de bitti ve dikkat çekmemek için ölçüsü bilerek küçültüldü. 1516’dan sonra Osmanlı döneminde İspanya’dan gelen Sefarad cemaati için doğuya bir kanat eklendi. 1855’te kapsamlı bir onarım gördü.

Ne vardı içinde

Üç bölüm: batıda kapalı ibadet salonu, ortada avlu, doğuda 19. yüzyılda büyütülen kanat. Her bölümde bir tevah, yapı boyunca yedi ehal vardı. Batı salonu sütun sıralarıyla üç sahına ayrılıyor, batı duvarında birbirinden farklı yedi pencere bulunuyordu. Avlu havanın iyi olduğu aylarda açık hava ibadet yeriydi: ortasında dört sütunun taşıdığı kubbeli bir tevah, batı duvarında şofarın üflendiği ehal, güney duvarında Yaz Ehali. Kodeks doğu kanadının güney ucundaki kapalı “İlyas Mağarası”nda dururdu.

Bugünkü durumu

1947’de yağmalandı ve yakıldı; kodeks kısa süre sonra çıkarılıp İsrail’e götürüldü. Yapı harap kaldı, 1992’de New York’taki Halep kökenli Yahudi cemaatinin desteğiyle onarıldı. Cemaat kalmadığı için ibadete açılmadı ve devlete geçti. Savaş sırasında yeniden hasar gördü; 2016’da başlayan onarım çalışmaları 2023 depremlerinden sonra ağırlaştı ve hâlâ sürüyor.

Ziyaret edilebilir mi

Hayır. Yapı ziyarete kapalı; sokaktan yalnızca dış duvarları ve kapısı görülüyor. Halep eski şehrini geziyorsan Bahsita tarafında, Bab el-Ferec’in güneyinde kalıyor; bir uğrak değil, bir konum olarak bil.