Beyt Cebbur Hanı (Baniyas)

Baniyas’ın merkezinde, sahil yolunun kenarında ve doğrudan denize bakan geç Osmanlı dönemi bir han. Yaklaşık 1000 metrekarelik dikdörtgen bir yapı: batıdaki ana kapıdan açık bir avluya giriliyor, odalar avlunun çevresine dizili. Halep ve Şam’daki büyük hanların küçük bir kıyı kasabasındaki sade karşılığı. Kervansaray olarak başladı, tütün deposu oldu, Ermeni ailelere ev oldu; bugün bir kısmının tavanı çökmüş hâlde duruyor.

Ne zaman yapıldı

Kesin yılı bilinmiyor ve kaynaklar ayrılıyor. Yerel bir kaynak hanın birkaç yüzyıllık olduğunu söylüyor. 2026 tarihli bir yazı ise yapımı, Marqab kazasının merkezinin Baniyas’a taşındığı 1870 sonrasına koyuyor. İki tarih arasında seçim yapmaya yetecek bir kitabe ya da belge yayımlanmış değil.

Hanın geçmişi

Önce kervansaray ve ticaret merkezi olarak kullanıldı. 1935’te Lazkiye’deki tütün şirketinin deposu oldu. 1947’den sonra Ermeni aileler zanaat atölyesi ve konut olarak yerleşti; yapının eski halk adı Han el-Ermen buradan geliyor. 1950’lerde Cebbur ailesine geçti. Tartus Eski Eserler Dairesi hanı 2012’de tescil etti.

Ne görülür

Duvarlar yontma kumtaşından; kemerler ve kapılar yüksek, pencereler uzun. Batı ve doğu kanatları iki katlı, kuzey ve güney kanatları tek katlı. Avlunun batı tarafındaki taş merdiven üst kata çıkıyor. Zemin katta at bağlanan bir avlu ile doğu revakı, girişin üstünde de iki oda var. Tavanlar ahşap kiriş ve tahta üstüne harçla örtülmüştü; bazı bölümler sonradan betonla değiştirilmiş.

Bugünkü durum

Kuzey kanadın tavanları tamamen çökmüş, ana odanın tavanı da yıkık. 2011’de hanın içinde tek bir kişi yaşıyor ve avluda sebze yetiştiriyordu. Yapı özel mülk ve içeri girmenin mümkün olup olmadığı belli değil. Ana kapı batıda, deniz tarafında; yapının dış yüzü ve kapısı sokaktan görülüyor.

Neyi kaçırma

Kanatlar arasındaki kat farkı. Kapının eşiğinden avluya bakınca iki katlı doğu kanadı ile tek katlı kuzey kanadı aynı karede görünüyor ve hanın planı tek bakışta okunuyor.