Safita: Beyaz Kulenin Etrafındaki Tepe Kasabası

Safita, Tartus’un güneydoğusunda, Sahil Dağları’nda üç tepenin üstüne ve aralarındaki vadilere yayılmış bir kasaba. Denizden 380 metre yüksekte. En tepede Haçlıların Chastel Blanc dediği beyaz kule duruyor, ama bu sayfa kuleyi değil çevresindeki kasabayı anlatıyor: kalenin taşlarıyla kurulan evleri, dış surun izini ve bir zamanlar elli kadar köyü yöneten bir nahiye merkezinin geçmişini.

Nasıl gidilir

Safita, Tartus ile Humus arasındaki doğu-batı yolu ile Safita’dan Düreykiş’e uzanan kuzey-güney yolunun kesiştiği yerde. Tartus’tan tepelere tırmanan yolla gidiliyor. Safita–Düreykiş yolu, Sahil Dağları’nda toplu taşımanın düzenli işlediği tek kuzey-güney bağlantısı sayılıyor; bu yüzden iki kasaba aynı güne sığıyor. Kasabanın içinde eski mahallelere çıkış yokuşlu, sokaklar dik.

Kasaba kalenin içinden nasıl büyüdü

Tapınak Şövalyelerinin kalesi buradan kıyıdaki Arwad ve Tartus’u, güneybatıdaki Yahmur kalesini (Chastel Rouge) ve güneydoğudaki Krak des Chevaliers’i görüyordu. Memlûk sultanı Baybars kaleyi 1271’de aldı. Arapça Vikipedi’ye göre kalenin iç suru kuleyi çevreliyordu, dış surun uzunluğu ise 1 kilometreydi.

Kasabanın kendi hikâyesi daha sonra başlıyor. Kale 19. yüzyılın sonuna kadar büyük ölçüde ayaktaydı; o tarihten sonra halk surun taşlarını söküp ev yaptı, bazı evler de doğrudan surun içine yaslanarak kuruldu. Eski Safita bu evlerden oluştu. 1943’te kasabanın evleri siyah ve beyaz taşların sırayla dizildiği, kalenin çevresine toplanmış sağlam yapılar olarak tarif ediliyordu.

Osmanlı’da elli köyün merkezi

Safita 16. ve 17. yüzyıllarda Sahil Dağları’nın güney kesimindeki ana nahiyenin merkeziydi. Nahiye elli kadar köyü kapsıyordu; zaman zaman Mi’ar, Kuleya ve Tartus nahiyeleri de ona bağlandı. Trablus hinterlandındaki Seyfa hanedanı kasabayı 1640’a kadar elinde tuttu. 1621’de Trablus valisi Yusuf Seyfa, nahiyenin vergisini göndermeyen yeğeni Süleyman Seyfa’nın üstüne Safita’ya kuvvet yolladı.

Trablus mahkemesinin 1667–1668 tarihli kayıtları, nahiyenin iltizamının Muhammed ve Zeydan ibn Şemsin kardeşlere satıldığını gösteriyor. Toplanacak vergilerin listesi dağ ekonomisini tek satırda özetliyor: meyve ağacı, doğan, arı, ipek ve değirmen. Kasabanın ağırlığı Fransız mandası döneminde azaldı; Tartus sancak merkezi oldu ve idari etki kıyıya kaydı.

Kale Mahallesi bugün

Kulenin bitişiğindeki Kale Mahallesi (Hay el-Kala) harabe hâlinden çıkarılıp bir kültür merkezine dönüştürüldü. 1–5 Ağustos 2026’da burada ‘Dedemin Evinin Mahallesi’ adlı bir miras etkinliği yapıldı. Kasabanın çevresindeki köyler ve tepeler arasında her perşembe toplu yürüyüşler düzenleniyor; bunu Mayıs 2026 tarihli bir haber anlatıyor.

Ne kadar sürer

Kule dâhil yarım gün. Kuleden inip Kale Mahallesi’nin sokaklarında yürümek, dış surun taşlarını ev duvarlarında aramak ve kasaba merkezine inmek üç saati buluyor.

Neyi kaçırma

Kulenin hemen dibindeki evlerin alt sıraları. Bu evlerin bir kısmı kale surunun taşlarıyla ya da surun kendisine yaslanarak yapıldı; alt sıralarda iri kesme taşlara bak. Kuleye yakın bir yapıda 13. yüzyıldan kalma duvarlar da hâlâ ayakta.