Harap Şems Bazilikası

Halep’in 26 kilometre kuzeybatısında, Sim’an Dağı’nın güney bölümünde, taşlık bir tepenin biraz altında duran bir kilise. Bir deprem uzun duvarları ve apsisi tümüyle götürmüş; geriye iki alınlık ile orta nefin sütunlar üstünde yükselen duvarları kalmış. Sütunlar ince, kemerler at nalı gibi yukarı çekilmiş, üst kat ağır. Yapıya Almancada “ayaklı kilise” adını kazandıran görüntü bu.

Nasıl gidilir

Halep’ten Afrin yolunda Deyr Semaan’a çıkılıyor, oradan kuzeydoğuya kıvrılan tali yol önce Basufan’a, sonra Burc Haydar ve Fafertin üzerinden buraya geliyor. Toplu taşıma yok; Halep’ten şoförlü araç tutuluyor. Barad, yani antik Kaprobarada, 5 kilometre kuzeyde.

Ne kadar sürer

Bir saat. Bazilika taş yığınlarının ortasında ve uzaktan görünüyor. Tepenin sırtındaki şapele çıkmak yarım saat daha alıyor.

Ne görülür

Bazilika üç nefli. Orta nefin iki yüksek duvarında beşer kemer var; kemerler dörder sütuna ve uçlarda duvar payandalarına oturuyor. Butler yapıyı 4. yüzyılın sonuna tarihledi; 6. yüzyılda bir onarım geçirmiş. İç ölçüsü yaklaşık 19 metre uzunluğunda. Kapalı doğu duvarının arkasında yuvarlak bir apsis ve iki yanında neredeyse kare iki oda vardı: kuzeydeki bir kapıyla yan nefe açılan diyakonikon, güneydeki yuvarlak kemerli bir kapıyla açılan emanet odası. Butler nefin ortasında yarım daire bir bema buldu.

Kemerlerin üstünde, üst katta iki katı sayıda yuvarlak kemerli pencere sıralanıyor. Batı alınlığı da üç sıra pencereyle içeriyi aydınlatıyordu. Muşabbak’ta olduğu gibi dış cephe neredeyse hiç bezenmemiş. Sütun başlıkları karışık: İon, Toskana ve Korint biçimleri yan yana ve hepsinin ilk yapıdan kalıp kalmadığı belirsiz.

Tepenin en üstünde 6. yüzyıldan tek nefli bir şapelin dış duvarları duruyor; bir manastıra ait olabilir. Çevredeki yapı kalıntıları ve nekropol, buranın Roma döneminde de yerleşik olan daha büyük bir yer olduğunu gösteriyor.

Bugün ne durumda

Yerleşim 2011’de Kuzey Suriye’nin Antik Köyleri kapsamında UNESCO listesine girdi. Manzara neredeyse ağaçsız ve kaya bloklarıyla kaplı; yalnız düz çukurlarda ince toprak tahıla yetiyor. Savaş yıllarında Ölü Şehir alanlarına yerinden edilmiş aileler sığındı; oturulan bir yapıya girme, kimseyi izinsiz fotoğraflama. Kırsalda patlamamış mühimmat bildirilen bir risk: patikadan çıkma, yıkıntının içine girme, yerde duran metal parçalara dokunma.

Neyi kaçırma

Kuzey sütun sırasının altına geç ve yukarı bak. Sütun başlıkları farklı biçimlerde ve kemerler tam tepede birleşiyor; yapının neden “ayaklı” göründüğü ancak oradan anlaşılıyor.