Kalaat Cabar

Kalaat Cabar bin yıl boyunca Fırat vadisine tepeden bakan bir kayalığın üstündeydi. 1968’de Tabka Barajı’nın yapımı başlayınca su yükseldi; tepe sular altında kalmadı ama çevresi doldu ve kale Esed Gölü’nün ortasında bir adaya döndü. Bugün karaya yapay bir dolgu yolla bağlı ve turkuaz suyun içinden yükselen tuğla siluetiyle Suriye’nin en tanınabilir kalelerinden biri.

Nasıl gidilir

Halep’ten 175 km doğuda, Rakka iline bağlı Tabka bölgesinde. Araçla dört saatten uzun sürüyor, yani Halep’ten günübirlik zor; Fırat hattını gezenler genellikle Menbic ve Tabka ile aynı güzergâha bağlıyor. Dolgu yol kaleye kadar çıkıyor, son bölüm yürüyerek.

Ne görülür

Kale 370 metreye 170 metrelik bir alanı kaplıyor. Kaya çekirdeğin çevresini 35 burçlu bir taş duvar sarıyor, bir bölümünde kuru hendek var; üst yapılar pişmiş tuğladan. Girişte bir kapı yapısı ve kayaya oyulmuş dönerek yükselen bir rampa seni içeri alıyor. İçeride tonozlu salonun kalıntıları duruyor. Plan Halep Kalesi’ni hatırlatıyor, çünkü kaleyi bugünkü haline getiren aynı çağın ustaları.

Neyi kaçırma

Kalenin en yüksek noktası minare. Büyük ihtimalle Nureddin Zengi’nin 1168’den sonraki inşasından kalma ve gölün her kıyısından görülüyor; çoğu ziyaretçi surlara bakıp minareye çıkmadan dönüyor. Bugün gördüğün tuğla yüzeyin büyük bölümü Suriye Antikalar Genel Müdürlüğü’nün onarımı.

Tarih ve bugün

Tepenin İslam öncesi adı Devser’di. Kale adını, burada öldürülen Cabar bin Sabık’tan aldı. 1086’da Selçuklulara geçti ve Halep Kalesi’ni teslim eden Salim bin Malik’e verildi. 1146’da İmadeddin Zengi kaleyi kuşattı ve burada kendi adamlarından biri tarafından öldürüldü; 1168’de kale oğlu Nureddin’in eline geçti ve bugün görülenlerin çoğu o dönemin işi. Kalenin hemen kuzeyinde uzun süre Süleyman Şah’a atfedilen bir türbe vardı; 1921’den 1973’e kadar Türkiye’ye ait bir toprak parçası sayıldı, göl yükselince türbe kuzeye taşındı ve alan Suriye toprağı oldu. Kale 2014’te IŞİD’in eline geçti, alanına tüneller ve depolar kazıldı; 2017 başında geri alındı. Zemin hâlâ her yerde güvenli değil, işaretli yoldan ayrılma.