Kalota Ölü Şehri

Halep’in 28 kilometre kuzeybatısında, Sim’an Dağı’nın doğu kesiminde, 550 metre yükseklikte bir tepe. Kalota’yı ilginç yapan şey tek bir yapı değil, üst üste binmiş üç katman. Tepede Hristiyanlık öncesi bir tapınak ya da mağara kutsal alanı vardı. Aşağıda 4. yüzyıl ile 5. yüzyılda kurulmuş, kocaman taş bloklarla örülmüş konaklar duruyor. Ortaçağda ise aynı kilise yapıları kaleye çevrildi. Yerin bugünkü Arapça adı — Kalat Kalota, yani Kalota Kalesi — bu son katmandan geliyor.

Nasıl gidilir

Halep’ten Afrin yolunda Deyr Semaan’a çıkılıyor. Oradan doğuya giden tali yol önce Basufan’a, 3 kilometre sonra Burc Haydar’a varıyor; Kafr Nabo bunun 2 kilometre kuzeyinde. Bu iki köyden doğuya çıkan toprak yollar 4 kilometre sonra Kalota’ya ulaşıyor. Toplu taşıma yok; sürücünün bölgeyi bilmesi şart.

Ne kadar sürer

Bir buçuk saat. Doğu kilisesi tepenin üstünde, antik köyden 500 metre uzakta; konutlar ve batı kilisesi aşağıda. İkisi arasında yürünüyor ama yokuş taşlık.

Ne görülür

Doğu kilisesi üç nefli, sütun kemerli bir bazilika. Dış ölçüsü 26 metreye yaklaşık 17 metre. Orta nef olağanüstü geniş: sütun aralığı 7 metre ve kemerler ince sütunların üstünde 7 metre yüksekliğe çıkıyor. Batı kapısının üstündeki Yunanca yazıt tamamlanma yılını veriyor: 492. Güney cephesinin çoğu saçak silmesine kadar, doğu yüzü tek kat yüksekliğinde ayakta; apsisin iç duvarı zafer kemerinin başlangıcına kadar duruyor.

Cepheler sade. Tek vurgu batı kapısı: profilli bir lento ve hemen üstünde yuvarlak kemerli bir pencere. Bu kapı-pencere birleşimi bölgenin kiliselerinde alışılmış değil, ama önceki yüzyıllarda Celile ve Golan’da yapılmış en az on sinagogda görülüyor.

Tepedeki eski katman

Tepenin en üstünde bulunan parçalı bir yazıt, bir tapınağın ve altın bir kült nesnesinin adanmasından söz ediyor. Burada tapınılan tanrılar, Kafr Nabo’daki bir zeytin presinde 224 tarihli yazıtta anılan üç ata tanrısıyla aynı olabilir: Seimios, Symbetylos ve Leon. Bunlardan biri büyük ihtimalle Baal’in, yani Yunanların Zeus dediği gök tanrısının yerel biçimiydi. Doğu kilisesinin duvarlarında daha eski bir tapınaktan sökülmüş taşlar var.

Bugün ne durumda

Kalota 2011’de Kuzey Suriye’nin Antik Köyleri kapsamında UNESCO listesine girdi. Hristiyan yerleşimlerinin genel çöküşü 600 dolayında, yani İslam fethinden önce başladı; buna rağmen yer bir süre daha oturuldu ve 11. ya da 12. yüzyılda tepedeki yapılar tahkim edildi. Savaş yıllarında Ölü Şehir alanlarına yerinden edilmiş aileler sığındı; oturulan bir yapıya girme, kimseyi izinsiz fotoğraflama. Kırsalda patlamamış mühimmat bildirilen bir risk: patikadan çıkma ve yerde duran metal parçalara dokunma.

Neyi kaçırma

Doğu kilisesinin batı kapısı. Yazıt orada, göz hizasının üstünde; 492 tarihi hem bu yapının hem de Muşabbak’ın tarihlendirmesinin dayanağı. Çoğu ziyaretçi güney cephesinden girip kapının üstüne hiç bakmıyor.