Kırk Şehit Ermeni Katedrali

Cdeyde’de dört kilisenin sırt sırta durduğu avlunun içinde. Kırk Şehit, Ermeni diasporasında hâlâ ayin yapılan en eski kiliselerden biri — yani buranın değeri yalnızca yaşında değil, kesintisiz kullanımında.

Kim yaptırdı, ne zaman

Kiliseden ilk kez 1476’da yazılı olarak söz ediliyor. Bugünkü yapı 1491’de, Cdeyde’nin eski Ermeni mezarlığındaki küçük bir şapelin yerine tamamlandı. Adını Sivas yakınında şehit düşen Kırk Şehit’ten alıyor. Başlangıçta yüz kişilik kadardı; 1499-1500’de büyütüldü ve avluya piskoposluk binası eklendi. 1616’da bir kez daha elden geçti.

Nasıl gidilir

Sahat el-Hatab’dan batıya yürü; Cdeyde’nin kilise avlusu birkaç dakika ötede. Beyt Acıkbaş ve Beyt Gazale ile aynı mahallede, hepsi yürüme mesafesinde.

Ne görülür

Kilise üç nefli bir bazilika ve kubbesi yok — Ermeni kiliselerinde alışılmış merkezî kubbe yerine uzunlamasına bir plan. Üst kat 1874’te, vaftiz teknesi 1888’de eklendi. Çan kulesi 1912’de, Brezilya’ya yerleşmiş Halepli Rızkallah Tahhan’ın bağışıyla dikildi; kilisenin dört yüz yıl çansız kaldığı düşünülürse geç ama Halep’in barok mimarisinde en çok anılan parçası oldu. Avlunun bir köşesinde Zarehyan Hazinesi duruyor: 1991’de müzeye çevrilen eski Meryem Ana Kilisesi.

Neyi kaçırma

Mahşer ikonası. Kilisenin otuzu aşkın ikonası var, çoğu 17. ve 18. yüzyıldan; en tanınmışı papaz Nimetullah Hovsep’in 1703’te yaptığı Mahşer ve Halep ikona okulunun başyapıtı sayılıyor. İkonaların büyük bölümü 1993-1996 arasında elden geçirildi.

Bugünkü hâli

28 Nisan 2015’te kilise avlusunun bir bölümü bir patlamayla yıkıldı; kilisenin kendisi ve çan kulesi ayakta kaldı. Onarım 2017 Temmuz’unda duyuruldu, iki yıl sürdü ve 31 Mart 2019’da tamamlandı; kilise aynı gün yeniden kutsandı.