Kirkisiya (Circesium)

Fırat’ın Habur’la birleştiği burunda kurulmuş bir Roma kalesi. Roma ile Sasani İmparatorluğu arasındaki sınırın en doğudaki tahkim noktasıydı; Bizanslı tarihçi Prokopios ondan “Romalıların en uçtaki kalesi” diye söz ediyor. Adı Latince castrum Circense’den geliyor, yani “hipodromlu kale”. Arapça karşılığı Kirkisiya.

Nasıl gidilir

Deyrizor’un güneydoğusunda, Habur boyunca inen yolla. Modern Buseyra kasabası doğrudan antik yerleşimin üstünde duruyor; ayrı bir arkeolojik alan kapısı yok, kasabanın içindesin.

Ne görülür

İki ırmağın birleşme noktası. Kalenin neden buraya kurulduğunu tek bir bakış açıklıyor: Şam ile Bağdat arasındaki yol bu kavşaktan geçiyor ve karşı kıyıya hâkim olan burayı tutuyor. Sur hattının izleri kasabanın dokusuna karışmış durumda; ayakta anıtsal yapı beklemeden gel.

Ne kaldı

Kentin adı Sasani hükümdarı Şapur’un Kabe-i Zerdüşt kitabesinde, 256’da Romalılardan alınan yerler arasında geçiyor. Diocletianus burayı ağır tahkim etti. İmparator Jovianus 363 antlaşmasıyla Sasanilere bıraktı, sonra geri alındı ve 5. yüzyıla kadar Legio IV Parthica’nın karargâhı oldu. Iustinianus kaleyi yeniden yaptırıp genişletti. Müslüman ordusu Habib bin Mesleme komutasında kenti 640 dolayında aldı.

Neyi kaçırma

Kavşağın kendisini. Habur’un Fırat’a karıştığı çizgi suyun renginden okunuyor ve bu manzara, kitabelerde adı yüzyıllarca elden ele geçen bir kalenin neden hep tartışma konusu olduğunu açıklıyor.