Terqa (Tell Aşara)

Fırat, Aşara köyünün altındaki yamacı yüzyıllar boyunca kemirdi; o yamacın içinde Terqa var. Kent, Habur’un Fırat’a katıldığı yerin yakınında kuruldu ve iki ırmağın ticaretini birden gördü. Güneyinde Mari, kuzeyinde Tuttul vardı ve tarih boyunca Mari’nin gölgesinde kaldı — vadi tek bir büyük merkez taşıyabiliyordu. Baş tanrısı Dagan’dı.

Nasıl gidilir

Deyrizor’dan Fırat boyunca güneydoğuya. Mari’nin 64 kilometre kuzeyinde, Irak sınırına 80 kilometre. Höyük ayrı bir kazı alanı değil: Aşara köyünün evleri onun üstünde duruyor, ırmak kıyısından bakınca kesit görünüyor.

Ne kadar sürer

Bir saat. Yarım saati ırmak kıyısından höyüğün kesitine bakmakla, kalanı köyün içindeki yüksek kenarda geçiyor.

Ne görülür

Höyük sekiz hektar kadar ve 18 metre yükseliyor; iki üçte biri köyün altında kaldığı için kazılabilen yer sınırlı, ve özgün alanın yaklaşık yarısını Fırat yatağını kaydırırken aşındırdı. Kentin savunması üç iç içe surdu: her biri 6 metre yüksekliğinde ve 18 metre kalınlığında, önlerinde aynı genişlikte bir hendek. Üçü birlikte yirmi dört hektar kadar bir alanı çeviriyor ve çevresi 1800 metre. Seramik ve karbon tarihleri iç suru 2900, ortadakini 2800, dıştakini 2700 dolaylarına koyuyor. Höyükte ayrıca tanrıça Ninkarrak’a bir tapınak bulundu.

Neyi kaçırma

Kentin adının Mari mektuplarında geçtiği yerleri. Yahdun-Lim bir yılını “Mari ve Terqa surlarını yaptırdığı yıl” diye adlandırdı; Zimri-Lim bir başkasını “Terqa’nın Dagan’ına büyük bir taht sunduğu yıl” dedi. Terqa’nın valisi Kibri-Dagan’ın krala yazdığı mektuplar duruyor. Babil kralı Hammurabi müttefiki Zimri-Lim’e saldırıp Mari’yi yıkınca orta Fırat’ın ağırlığı buraya kaydı ve Terqa, Hana krallığının başkenti oldu.

Bugünkü hâli

Kazılar 1910’da Herzfeld’in kısa çalışmasıyla başladı; 1974 ile 1986 arasında Buccellati’lerin yönettiği uluslararası ekip on sezon çalıştı, sonra Lyon’dan Olivier Rouault’nun ekibi devraldı ve 2010 dolaylarında koşullar bozulunca durdu. Terqa’dan çıkan 550 çivi yazılı tablet Deyrizor Müzesi’nde. Müzenin ve alanın bugünkü durumu bağımsız olarak doğrulanamıyor.