Lazkiye Uveyne Camii

Lazkiye’nin Uveyne mahallesinde, Trablusşam valisi Süleyman Paşa el-Azm’ın 1727’de yaptırdığı mahalle camisi. Aynı vali aynı yıl birkaç sokak ötedeki Cedid Camii’ni de yaptırdı ve iki yapı birçok ayrıntıyı paylaşıyor: kubbeye gömülü testiler, lale motifleri, gölgeyle vakit gösteren kapı. Uveyne, Cedid’e göre daha küçük ve daha az ziyaretçi alıyor.

Nasıl gidilir

Cami Uveyne mahallesinin içinde, eski çarşı bölgesinin kuzeyinde. Mahalle adını topraktan fışkıran bol su kaynaklarından alıyor; Osmanlı kayıtlarındaki adı Hayr Sulak, yani su biriken bahçeler. Han el-Hinta ve Cedid Camii aynı mahallede, üçü tek yürüyüşe sığıyor. Sokak tabelası yerine mahallede camiyi sormak daha hızlı sonuç veriyor.

Ne görülür

Yapı Osmanlı üslubunda. Yerel kaynaklar onu İstanbul’daki Valide Camii’ne benzetiyor. Harim kare planlı; taş kemerler bazalt sütunlara oturuyor ve üstlerinde taş bezemeler var. Merkezî kubbe duvarlara dayanıyor, yükünü hafifletmek için içine toprak testiler konmuş. Harimin kapısı önünde tavanı süsleyen taş bir mukarnas, güney cephede altı köşeli bir yıldız var. Yağmur suyunu akıtan oluklarda lale motifi işlenmiş; Lale Devri’ne, III. Ahmed’in saltanatına işaret ediyor.

Damda küçük beyaz bir kubbe duruyor. Eskiden cuma gününü halka duyurmak ve Kur’an okumak için kullanılıyordu.

Bugüne nasıl geldi

Cami yakın dönemde yenilendi ve yenileme yapının birkaç özelliğini götürdü. Doğu cepheye kiremit saçak eklendi ve cephe mermerle kaplandı. Ahşap minber kaldırıldı. Mahmudi ailesinden üç kuşak hatip burada görev yaptı; ölüm tarihleri 1896, 1957 ve 2008. Sonuncusu cuma hutbesine ahşap minbere elinde kılıçla çıkardı, Şam bölgesinin eski bir geleneği. Minber gidince bu gelenek de sona erdi.

Ne kadar sürer

Yirmi dakika. Avlu, harim ve dışarıdan cepheler için yeterli. Namaz vakitlerinde harime giriş durur.

Neyi kaçırma

Doğu kapısının açısı. Kapı duvara bilerek eğik yerleştirildi: öğle vaktinde kuzeydeki seki güneydeki sekinin gölgesine tam girdiğinde öğle ezanının vakti gelmişti. Cedid Camii’nin batı ve doğu kapıları da aynı düzende. Kiremit saçak ve mermer kaplama yüzünden gölge artık o çizgiyi çizmiyor, ama kapının duvarla yaptığı açı hâlâ görülüyor.