Menbic

Menbic, Fırat’ın 30 kilometre batısında bir Halep kırsalı kenti. Bugün gördüğün şey geniş bir çarşı sokağı: ayakkabıcılar, manav tezgâhları, kaldırıma çekilmiş motosikletler. Kentin asıl katmanı görünürde değil, adında. Aynı yer sırasıyla Manbug, Nappigu, Bambyke, Mabbog ve Hierapolis diye anıldı.

Adı nereden geliyor

En eski biçim Aramice Manbug, yani pınarın yeri. Asur kayıtları Nappigu ya da Nanpigi yazıyor. Yunanlar Bambyke dedi. Pliny’nin metninde ad Mabbog olarak duruyor. Bugünkü Arapça Menbic, bu zincirin ilk halkasından çok az uzaklaşmış bir biçim.

Neden kutsal şehir dendi

Kent, bereket tanrıçası Atargatis kültünün merkeziydi. Tapınak büyüdükçe ad önce Hieropolis, sonra Hierapolis oldu; Yunanca karşılığı kutsal şehir. Bu tapınağı en ayrıntılı anlatan metin Lukianos’un Suriye Tanrıçası Üstüne risalesi. Kutsal havuzlarda beslenen ve kimsenin dokunmadığı balıkları, tapınağa gelen kalabalıkları ve ritüelleri o yazdı. İskender’den önce basılan sikkeler kentin Aramice adını taşıyor: yerel ad, Yunanca adın altında yaşamaya devam etmiş.

Nasıl gidilir

Halep’ten doğuya giden yolla. Menbic, Fırat’a inen hattın üstünde; nehre 30 kilometre kalıyor. Kuzeyde Cerablus, güneydoğuda Kalaat Necm aynı yönde. Yol durumu ve kontrol noktaları dönem dönem değişiyor, çıkmadan önce güncel durumu sor.

Ne görülür

Antik tapınaktan yerüstünde bir şey durmuyor; kazı alanı diye gidilecek bir yer yok. 19. yüzyıl gezginlerinin kaydettiği kalıntıların neredeyse tamamı bugün yok: Atargatis’in kutsal gölü ortadan kalktı ve yeri futbol sahasına dönüştü, gölü çevreleyen duvarın yalnızca bir parçası ayakta. 2016’da kent iki ay süren bir muharebeye sahne oldu. Kent merkezi çarşı sokaklarından ibaret. 2004 sayımında nüfus yaklaşık yüz bindi. Arap çoğunluğun yanında Kürt, Türkmen, Çerkes ve Çeçen aileler var, Nakşibendî geleneği kentte güçlü. Menbic’i görmek bir anıt listesi işaretlemek değil, çalışan bir kasaba merkezinde yürümek.

Neyi kaçırma

Adın kuzeye nasıl yürüdüğünü. Hierapolis halk ağzında Djerabis’e döndü ve Fırat kıyısındaki kasabaya, Cerablus’a ad oldu. İki yerleşim arasında bugün doğrudan bir bağ yok; ortak olan tek şey, buradan çıkmış bir ad.