Muhammediye Su Dolabı, Hama

Muhammediye, Hama’da Asi Nehri üstünde dönen iki dev su dolabının eskisi. Çapı 21 metre, çevresinde 120 kova var. Su kemerindeki kitabe hicri 763, miladi 1361 tarihini veriyor; çark Memlûk döneminden. Görevi, kentin ortasındaki Ulu Camii’ne su taşımaktı.

Nerede

Kent içindeki 19 dolap beş grupta toplanıyor. Muhammediye, Bab en-Nehr grubunda ve aynı gruptaki Kak dolabıyla birlikte hâlâ ayakta. Dolaplar uzaktan birbirine benzediği için kıyıdaki esnafa adıyla sormak en kısa yol.

Neden bu kadar büyük

Çark suyu kemere, kemer de yaklaşık bir kilometre ötedeki Ulu Camii’ne veriyordu. Yol üstünde bir hamamı, çeşmeleri, evleri ve bahçeleri de besliyordu. Bu ağırlığı döndürecek akıntıyı toplamak için ustalar nehre çok dar açılı, olağandışı uzun bir set çekti. Set bugün uydu görüntüsünde bile seçiliyor.

Rekor ve tescil

Muhammediye yaklaşık 500 yıl dünyanın en yüksek su çarkıydı. Rekoru 1854’te Man Adası’ndaki Laxey çarkı aldı; o çark 22 metreyi biraz geçiyor. 2006’da Amerikan Makine Mühendisleri Derneği (ASME) dolabı “Tarihi Makine Mühendisliği Anıtı” ilan etti.

Savaştan sonra

Suriye’deki savaşta Hama’nın dolapları da zarar gördü: biri 2014’te kasten yakıldı, bazıları kereste için söküldü. 2020 ortasında The Arab Weekly, ustaların Muhammediye’yi onardığını yazdı. Çarkın dönüp dönmediği mevsime ve nehrin debisine bağlı.

Neyi kaçırma

Setin kendisi. Çoğu ziyaretçi çarka bakıp suyun nereden geldiğini sormuyor. Çarkın hemen önündeki suya bak: akıntıyı çarkın dibine toplayan uzun taş set orada başlıyor.