Nave, İmam Nevevi’nin Memleketi

Deraa’nın 40 kilometre kuzeyinde, Şam’ın 85 kilometre güneyinde, 563 metre yükseklikte bir Havran kasabası; bazı kaynaklarda Nevâ diye de geçiyor. Türk okur adını en çok İmam Nevevi’den tanıyor: Riyazü’s-Salihin’in yazarı 1233’te burada doğdu ve buraya gömüldü. Kasabada öne çıkan tek bir ayakta anıt yok. Görülecek olan katmanlar: Roma, Bizans ve erken İslam dönemlerinden kalan bazalt taşlar bugünkü evlerin duvarlarında duruyor.

İmam Nevevi

Nevevi 1233’te Nave’de doğdu, 1277’de öldü ve memleketine gömüldü. Hadis ve fıkıh kitapları, özellikle Riyazü’s-Salihin ve Kırk Hadis, bugün de geniş bir okur kitlesine sahip. Türbesi 2015’te Nusra’ya bağlı gruplarca yıkıldı.

Roma ve Bizans’ta Neve

Roma-Bizans döneminde kasabanın adı Neve ya da Naveh. 3. yüzyıla ait Rehob mozaiğinde ve Midraş Rabba’da geçiyor; Eusebius onu “Yahudi kenti” diye anıyor. Bordeaux hacısı 333-334’te buraya uğradı. Kasabada “Naveh hahamları” (Rabbanan de-Naveh) diye anılan bir çevre vardı ve evlere devşirilmiş, menora kabartmalı Bizans bazalt parçaları bulundu. Nave aynı zamanda Busra’ya bağlı bir piskoposluktu: piskopos Petronius 431 Efes, Jobius 451 Kalkedon konsillerine katıldı. Clive Foss ve İrfan Şahid yıkık saraylardan birindeki kabul salonunu Gassanîlere bağlıyor; Gassanîlerin merkezi Cabiye hemen batıdaydı.

Havran’ın baş şehri

Erken İslam’da Nave Havran’ın baş şehriydi ve 749 depreminde yıkıldı. Mukaddesi 985’te buğday zenginliğini yazıyor. Yakut 1225’te “küçük bir Havran kasabası” diyor ve onu Eyyub’un yaşadığı, Nuh’un oğlu Sam’ın gömülü olduğu yer olarak anıyor. Memlûk döneminde Caydur bölgesinin merkeziydi; 1596 Osmanlı defterinde 102 hane kayıtlı. Schumacher 1884’te Nave’yi Deraa’dan sonra Havran’ın en geniş yerleşimi diye tarif etti: 300 ev, çoğu harçsız, devşirme antik bazalttan.

Ne görülür

Kasabanın kendisi. Evlerin duvarlarına örülmüş antik bazalt bloklar, Schumacher’in tarif ettiği harçsız yapım tekniğiyle hâlâ yer yer görülüyor. Çevrede iki tepe kaynaklarda öne çıkıyor: Gassanî merkezi Tell el-Cabiye ve Halid bin Velid’in Yermük’ten önce askeri topladığı anlatılan Tell el-Cumu’. Sam türbesi ya da eski cami gibi yapılar için kaynaklarda plan ve tarih bilgisi yok; bu sayfa onları tarif etmiyor.

Bugünkü durumu

Nave 2011’de kuşatma ve baskın yaşadı. Vilayet aralık 2024’ten beri geçiş hükümetinin yönetiminde; batı Deraa kırsalında güvenlik olayları 2025 ve 2026 boyunca sürdü. Kasabaya bugün erişim ve eski yapıların durumu doğrulanamadı.