Rafaniye (Raphanea): Roma’nın Lejyon Kenti

Rafaniye, Hama’nın batısında, bugünkü Barin ile Nisaf köyleri arasında kalan bir Roma kentinin yeri. Roma’nın III. Gallica Lejyonu burada tahkimli bir karargâh tutuyordu ve 218’de 14 yaşındaki Elagabalus’un imparatorluk girişimi buradan başladı. Alan hiç sistemli kazılmadı. Bugün görülecek şey ayakta bir kent değil; Bizans piskoposluğu ve Haçlı kuşatmasıyla sürmüş bir yerleşimin toprak altındaki izi.

Nerede

Kent, Barin’deki Montferrand Haçlı kalesinin birkaç kilometre güneyinde. Roma döneminde Syria Secunda eyaletine bağlıydı; Hierokles ve Kıbrıslı Georgios onu bu eyaletin kentleri arasında sayıyor.

Lejyon kenti

III. Gallica Lejyonu’nun karargâhı Rafaniye’deydi; bazı kaynaklar XII. Fulminata Lejyonu’nu da burada sayıyor. 218’de 14 yaşındaki Elagabalus’un imparatorluk girişimi bu karargâhtan başladı. Elagabalus döneminde kent kendi sikkesini bastı ve bu sikkelerin birçoğu bugüne ulaştı.

Yahudi tarihçi Josephus, Titus’un 70’te Kudüs’ü yıktıktan sonra kuzeye giderken Arka ile Rafaniye arasında gördüğü, yalnızca yedi günde bir akan Sabbatikon ırmağını anlatıyor. Bu ırmağın bugünkü aralıklı Fevvar kaynağı olabileceği düşünülüyor.

Piskoposluk ve Haçlılar

Rafaniye, Apamea’ya bağlı bir piskoposluktu. Bilinen piskoposları konsil kayıtlarından çıkıyor: Bassianus 325’te İznik’te, Gerontius 344’te Filipopolis’te, Basil 381’de İstanbul’da, Lampadius 451’de Kadıköy’de bulundu. Zoilus 518 dolayında, Nonnus 536’da anılıyor. Piskoposluk 10. yüzyıla kadar Antakya kilise listelerinde geçiyor.

Haçlı ordusu 1099 sonunda buradan geçti. Kudüs Kralı I. Baudouin kenti aldı ve Trablus Kontu’na verdi. 1126’da Kudüs, Trablus ve Antakya güçleri kenti birlikte kuşatıp aldı; kuşatmayı sıkılaştırmak için kurulan kale, bugün Barin’de duran Montferrand.

Bugün ne görülür

Kaynaklar bu soruya net bir cevap vermiyor. Alanda sistemli kazı yapılmadı, yalnızca Suriyeli ve Alman ekiplerin yüzey araştırmaları var. 2009’da Suriye Kültür Bakanlığı alanın kayıtlı olandan dört kat büyük olduğunu ve yaklaşık 3 hektara ulaştığını duyurdu. Yol, erişim ve yerde ne kaldığı yerinde öğrenilmeli; Barin Kalesi’ne gelinen bir gün, Rafaniye’nin arazisine bakmak için en uygun çerçeve.

Neyi kaçırma

Barin Kalesi ile Fevvar kaynağını. Montferrand, Rafaniye’yi kuşatmak için kuruldu; Fevvar ise Josephus’un Sabbatikon’u olarak kentin adını taşıyan en eski anlatıya bağlanıyor. İkisi de sitede ayrı kayıt olarak duruyor.