Rastan (Arethusa)

Humus ile Hama arasındaki yolun tam ortasında, Asi Nehri’nin komşu ovadan yetmiş metre kadar aşağıya oyduğu vadinin doğu yamacına kurulmuş bir kasaba. Evler siyah bazalttan; kimilerinde araya beyaz kireçtaşı geçirilmiş. Altındaki toprak antik Arethusa’nın: kenti Seleukos hanedanının kurucusu I. Seleukos kurdu ve Makedonya’daki Arethusa’nın adını verdi. Bir dönem Emesa krallığının ilk başkentiydi.

Nasıl gidilir

Humus–Hama karayolu kasabanın hemen yanından geçiyor; iki şehir arasındaki minibüsler burada duruyor. Humus’tan yarım saat sürüyor. Kasaba 2011 ile 2018 arasında ağır çatışma gördü ve yapı stokunun büyük bölümü hasarlı; hangi mahallenin gezilebilir olduğunu yerinde sor.

Ne kadar sürer

Bir buçuk saat. Eski mahallenin sokakları dar ve çıkmazla bitiyor, yürüyerek dolaşılıyor; vadi kenarındaki teras yolu kasabanın en iyi göründüğü yer.

Ne görülür

Asi üstündeki eski köprü kuzeyi güneye bağlıyor; üstündeki değirmen baraj yapıldıktan sonra kaldırıldı. Kuzeyde 1961’de tamamlanan Rastan Barajı ve gölü var. Antik kentten ayakta pek bir şey yok — Yakut el-Hamevî 1226’da geldiğinde bile eski ve küçük bir kasaba, şimdi harabe diye yazmıştı. Buradan çıkarılan Roma lahitleri bugün Şam’daki Suriye Ulusal Müzesi’nde.

Neyi kaçırma

Barajın doğu yakasındaki Hırbet el-Bellur. Maruni geleneği, kilisenin adını taşıyan Mar Marun’un Hama ile Humus arasında bir yere gömüldüğünü söyler; 19. yüzyıl piskoposu Yusuf ed-Dibs bu yeri açıkça Rastan diye verir ve sonraki araştırmacılar manastırı Hırbet el-Bellur’a yerleştirir. Alanda manastır, hamam ve mezarlık izleri var. Kazı yapılmadı; yani burada gördüğün şey bir cevap değil, hâlâ açık duran bir soru.