Şeyh Mağribî Camii ve Kale Kapısı

Lazkiye’de Kale tepesinin güney ucunda, şehre yukarıdan bakan bir türbe camii. Faslı bir âlimin mezarı üzerine 1827’de yapılmaya başlandı ve kurulduğu biçimi büyük ölçüde koruyor. Hemen yanındaki Kale Kapısı (Bab el-Kal’a), Lazkiye’nin bir zamanlar sahip olduğu üç kaleden ayakta kalan tek parça ve basamaklarla camiye çıkıyor.

Şeyh Mağribî kimdi

Muhammed el-Mağribî 1764’te Fas’ta, Dra vadisinde doğdu. 1802’de hacca gitti; Medine, Kudüs ve üç yıl kaldığı Şam’dan sonra Lazkiye’ye yerleşti ve burada ders verdi. Ramazan 1242’de, yani 1827’de vebadan öldü. Şehir halkı onun adına bir cami yaptırmaya karar verdi. Temel aynı yıl atıldı; mermer kitabedeki beytin ikinci mısraındaki harflerin ebced değerleri toplandığında 1242 çıkıyor. Revak ve eyvan üç yıl sonra tamamlandı, minare en son yapıldı. Yapımcının şeyhin öğrencisi Ahmed el-Halebî olduğu sanılıyor.

Nasıl gidilir

Cami, eski şehrin Kale mahallesinde, tepenin güneye bakan ucunda. İki giriş var. Batıdaki ana girişe üç sahanlığı olan 82 basamaklı bir merdivenle çıkılıyor; 1875 tarihli fotoğrafta da bu merdiven görünüyor. Doğu girişine güney yönünden 17 basamakla varılıyor ve yokuş daha kısa. Kale Kapısı’ndan gelen basamaklar da aynı yere çıkıyor.

Ne görülür

Doğu kapısı dikdörtgen bir avluya açılıyor. Avlunun ortasında sığ, dikdörtgen bir havuz var. Havuzun yanında içi oyulmuş bir Roma Korint başlığı duruyor: alttaki su sarnıcına inilen ağız bu. Minare on iki köşeli; ahşap şerefesi taş mukarnaslara oturuyor ve üstünde küçük bir taş kubbe var. 1909’da minareye yıldırım düştü, yıkıldı ve yeniden yapıldı.

Harimin kapısı yaklaşık iki buçuk metre genişliğinde ahşap bir kapı. Kapının üstünde, cuma hutbesi için kullanılmış, acem nakşı denen renkli bezemeli ahşap bir sedir duruyor. Türbe odası kare planlı; kubbesi her kenarında ahşap pencere bulunan sekizgen bir kasnağa oturuyor. Ortada Şeyh Mağribî’nin, yanında öğrencisi Ahmed el-Halebî’nin kabri var.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Merdiveni çıkmak, avlu, harim ve türbe odası bu süreye sığıyor. Namaz vakitlerinde harime giriş durur; avluda beklemek mümkün.

Neyi kaçırma

Türbe odasındaki ahşap duvar saati. Bir Osmanlı padişahının hediyesi olduğu söyleniyor ve hâlâ çalışıyor. Aynı odadaki camlı kutuda Peygamber’e atfedilen üç kıl emanet saklanıyor; menşei belgelenmiş değil. Emanet yılda bir kez, ramazanın son cuması sabah namazından yatsıya kadar gösteriliyor ve o gün avlu kalabalık oluyor.