Şeyh Süleyman Kiliseleri

Halep’in 28 kilometre batısında, Sim’an Dağı’nın güneyinde üç antik kilisesiyle bilinen bir köy. Köyün ortasında harap bir kilise, güneyde 602 tarihli iyi korunmuş bir bazilika ve 5. yüzyılın sonuna ait, kuzey Suriye’nin en güzel kiliselerinden sayılan Meryem Ana Kilisesi var. Köyün kuzey tarafında bir keşiş kulesi duruyor. Şeyh Süleyman, Kuzey Suriye’nin Antik Köyleri kapsamında UNESCO listesindeki alanlardan biri.

Nasıl gidilir

Köy, Muşabbak Bazilikası’nın 3 kilometre kadar kuzeydoğusunda; iki yer aynı yarım güne sığıyor. Köye giden yolun bugünkü durumu hakkında güvenilir bilgi yok. Toplu taşıma yok; yeri bilen bir sürücüyle gidilir.

Ne kadar sürer

Bir saat. Üç kilise ve kule köyün farklı uçlarında; aralarında yürünüyor.

Ne görülür

602 tarihli bazilika, geniş kemerli bazilika denen plan ailesinden. Bu tipte orta nefi yan neflerden az sayıda büyük kemer ayırıyor. Aynı plan kuzeyde yalnız Barad’daki 561 tarihli Kuzey Kilisesi’nde, güneyde Kalb Lozeh bazilikasında ve Ruveyha’daki Bizzos Kilisesi’nde uygulandı. Şeyh Süleyman’daki yapıyı ayıran, olağandışı yüksek ve birbirine yakın dikilmiş payeleri. Dış duvarların iç yüzü yalnız kabaca yontulmuş.

Bu bazilika, Suriye’nin kuzeyinde 7. yüzyıldan tarihli bilinen iki kiliseden biri. Öteki, Babiska’daki 610 tarihli Aziz Sergios Kilisesi; ama ondan yalnız batı cephesinin bir kısmı ayakta, Şeyh Süleyman’daki ise çok daha iyi durumda. Yani burada, Ölü Şehirler’de kilise yapımının sona erdiği yılların en sağlam örneği duruyor.

Meryem Ana Kilisesi köyün en özenli yapısı. Dumbarton Oaks arşivinin fotoğrafları apsisini, kuzey kemer dizisinin ayaklarını, apsisin iki yanındaki odaların girişlerini ve kilisenin yanındaki din adamı konutunu ayrı ayrı belgeliyor. Aynı arşivde bemalı bir kilise, yani nefin ortasında din adamları kürsüsü olan bir yapı, bir konut ve mezar olabilecek bir bina da var.

Bugün ne durumda

Kalıntıların son durumu hakkında yayımlanmış bir rapor bilinmiyor. Batı Halep kırsalında Şeyh Süleyman adıyla anılan eski bir ordu üssü savaş yıllarında çatışma ve hava saldırısı hedefi oldu; üssün kilise alanına ne kadar yakın olduğu kaynaklarda açık değil. Gitmeden önce bölgenin güvenlik durumunu yerelden sor. Kırsalda patlamamış mühimmat bildirilen bir risk: patikadan çıkma ve yerde duran metal parçalara dokunma.

Neyi kaçırma

602 tarihli bazilikanın payeleri. Kalb Lozeh’i gördüysen aynı planı hatırlayacaksın; buradaki fark, payelerin daha yüksek ve daha sık olması. İkisini karşılaştırmak, bir buçuk asra yakın arayla aynı fikrin nasıl değiştiğini gösteriyor.