Tafas

Deraa’nın yaklaşık 13 kilometre kuzeybatısında, Vadi el-Harir’in doğu kıyısında, Müzeyrib ile Dail arasında büyük bir kasaba. Bugün domatesiyle ve Deraa’nın en büyük toptancı haliyle biliniyor. Tarih meraklısı için iki sebeple anılıyor: merkezdeki eski cami Roma ve Bizans parçalarıyla kurulmuş bir yapı; 1918’de ise Birinci Dünya Savaşı’nın bu cephedeki en ağır olaylarından biri burada yaşandı. Eski yapıların bugün ne kadarının ayakta olduğu doğrulanamadı.

Roma’dan Bizans’a

Kasabada, Helenistik dönemden önce burada Isis Lactans’a, yani emziren İsis’e tapınıldığını gösteren bir heykelcik bulundu. Roma döneminde bir Yahudi topluluğu vardı; en eskisi MÖ 64 tarihli mezar stelleri çıktı. Roma döneminden bronz bir sunu kabı da bulunmuştu, ama sonradan Şam’daki müzeden çalındı. Bizans’tan kalan küçük oyma ve iri kabartma haçlar (5-6. yüzyıl) evlerin taşlarında duruyor. Arapça kaynak kasabada üç kilise bulunduğunu yazıyor.

Eski cami

19. yüzyıldan kalan bir tarif, 14 metreye 12 metre bir cuma camisi anlatıyor. Damını üç sıra sütun taşıyor, her sırada dört sütun var ve sütun gövdeleri 150 santimetre yüksekliğinde; batı yanında dama çıkan basamaklar yer alıyor. Bitişiğinde 15 metre yüksekliğinde, iki katlı, kare tabanlı bir minare kulesi duruyor. Yapıda Roma ve Bizans dönemlerinden devşirilmiş parçalar var. Kaynaklar yapının geçmişinde ayrışıyor: Arapça kaynak yerinde önce bir Roma tapınağı, sonra bir kilise olduğunu yazıyor, İngilizce kaynak ise caminin büyük ölçüde İslam döneminde yapıldığını söylüyor. Tarifin bugüne ne kadar uyduğu doğrulanamadı.

Yıkım ve yeniden kuruluş

1596 Osmanlı defterinde Tafas’ta 73 hane kayıtlı. Burckhardt’a göre 1810’da Vehhabi akıncıları kasabayı yıktı. Bugünkü köy 1838’de Bizans kalıntılarının arasına yeniden kuruldu; ilk okul 1865’te açıldı.

27 Eylül 1918

Çekilen Osmanlı birlikleri 27 Eylül 1918’de kasabada kadın ve çocuklar dahil çok sayıda sivili öldürdü. Ardından T. E. Lawrence, komutası altındaki birliklere esir alınmamasını emretti ve aralarında 250 Alman ve Avusturyalı askerin de bulunduğu esirler öldürüldü. Olay “Arabistanlı Lawrence” filminde de işlendi.

Nasıl gidilir

Tafas, Deraa’dan kuzeybatıya giden yolda, Müzeyrib ile Dail arasında; Deraa’ya yaklaşık 13 kilometre. Kasaba için kaynaklar 230 metre ayrışıyor ve eski caminin haritada nesnesi yok, bu yüzden koordinat yazılmadı. Cami kasaba merkezinde; yol orada soruluyor.

Bugünkü durumu

Kasaba 2012-2018 arasında cephe hattındaydı ve 2021’de yeniden çatışma yaşadı. Vilayet aralık 2024’ten beri geçiş hükümetinin yönetiminde. Eski caminin ve Bizans kalıntılarının bugünkü durumu ile kasabaya erişim doğrulanamadı.