Tell Rifat (Arpad)

Tell Rifat, Halep’in 40 km kuzeyinde bir ilçe merkezi. Kasabanın yanındaki büyük höyük, büyük olasılıkla Demir Çağı kenti Arpad’ın kalıntısı. Arpad, MÖ 9. yüzyılda kurulan Arami devleti Bit-Agusi’nin başkentiydi. MÖ 743’te başlayan Asur kuşatması üç yıl sürdü. Kazılarda surların 8 metre yüksekliğe kadar korunduğu görüldü.

Nerede

Kasaba Azez’in güneyinde, Halep’in kuzey ovasında. Çevresinde doğuda Mare, güneyde Kefr Naya, batıda İbbin Seman var. 2004 sayımında nüfusu yirmi bini geçiyordu. Höyük, Cebel Seman bölgesinde yakındaki Tell Aran’dan sonra en büyük höyük.

Arpad hangi devletin başkentiydi

MÖ 9. yüzyılda Yahanlı Gusi, kuzey Suriye’de Bit-Agusi adlı Arami devletini kurdu ve Arpad onun başkenti oldu. Devletin toprakları kuzeyde Azez çevresinden güneyde Hama’ya kadar uzanıyordu. Arpad daha sonra Urartu krallığının önemli bir bağımlı kenti oldu.

Üç yıllık kuşatma

Urartu ile Asur arasındaki savaşta Asur kralı III. Tiglat-Pileser önce Urartu kralı II. Sarduri’nin ordusunu Samsat’ta bozguna uğrattı. Ardından MÖ 743’te Arpad’ı kuşattı. Kent kolay teslim olmadı. Kuşatma üç yıl sürdü; kent düşünce halkı kılıçtan geçirildi ve kent yıkıldı. Arpad bundan sonra bir Asur eyaletinin merkezi oldu.

Kentin adı İbranice Kutsal Kitap’ta birkaç kez geçiyor: Krallar, Yeşaya ve Yeremya kitaplarında. Bu bölümlerde Asur komutanı Rabşake, Asur saldırısından kentlerini kurtaramayan tanrıları sayarken Arpad’ınkileri de anıyor.

Höyük ne büyüklükte

Höyük 250 x 233 m ölçülerinde bir oval. İçindeki ana kale 142 x 142 m ve en yüksek noktası 30 m. Alanı çevreleyen savunma duvarı üç kilometreye yakın. Höyükte Selevkos döneminde (MÖ 301-63) de yerleşim vardı; bu döneme ait bir sikke definesi bulundu.

Kim kazdı

Londra Üniversitesi Arkeoloji Enstitüsü’nden bir ekip 1956’da ön inceleme yaptı. Veronica Seton-Williams yönetiminde 1961 ve 1964’te iki sezon kazı yapıldı. 1977’de aynı enstitü höyüğün çevresinde yüzey araştırması yürüttü.

Bugün durum ne

Tell Rifat 2012 ile 2024 arasında birçok kez el değiştiren bir cephe kasabasıydı ve ağır bombardıman gördü. 2016’da nüfusun çoğu kasabayı terk etti. 2025’te dönmeye başlayan sakinler geniş çaplı yıkımla karşılaştı. Höyüğün bugünkü durumuna dair yayımlanmış bir inceleme yok.

Neyi kaçırma

Surun yüksekliğini. Kazı raporlarına göre duvarlar 8 metreye kadar ayaktaydı. Höyüğün eteğinden yukarı bakınca bir Asur ordusunun bu kenti neden ancak üç yılda alabildiği anlaşılıyor.