Tell Sukas

Cebele’nin 6 kilometre güneyinde, denize uzanan bir burnun üstünde duran bir höyük. Kuzeyinde ve güneyinde birer doğal liman koyu var; yerleşimin binlerce yıl sürmesinin sebebi bu iki koy. Alanı iki hektara yakın. Ugarit tabletlerinde geçen Suksu ile özdeşleştiriliyor. Sukas’ı kıyıdaki öteki höyüklerden ayıran şey, Fenikelilerle Greklerin aynı limanda yan yana yaşadığı dönemi tek bir tepede göstermesi.

Nasıl gidilir

Höyük Cebele’den sahil boyunca güneyde, Tell Tveyni’nin 5 kilometre güneyinde ve Tell Siyannu’dan 6 kilometre uzakta. Haritalarda işaretli bir noktası yok; Cebele’den güneye inerken denize uzanan burnu sormak gerekiyor. Ziyaretçiye nasıl açık olduğu, çitle çevrili olup olmadığı yayımlanmış kaynaklarda geçmiyor.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Tepeyi dolaşmak ve iki koya bakmak için yeterli. Tell Tveyni ve Cebele merkezi aynı güne rahat sığıyor.

Katman katman Sukas

• Neolitik: ilk yerleşim MÖ 6550 ile 4800 arasına tarihleniyor.
• Orta Tunç Çağı: 41 kişinin kemiklerinin ikincil gömüyle bir araya konduğu toplu bir mezar bulundu.
• Geç Tunç Çağı’nın sonu: MÖ 1170 dolayında bir yangın katmanı var, Ugarit ve Tell Tveyni’de olduğu gibi. Farkı şu: Sukas onların aksine hemen yeniden iskân edildi.
• Demir Çağı: MÖ 850 civarında III. Salmanasar’ın istilası; 10. yüzyıldan itibaren Luhuti ülkesinin limanı.
• Grek dönemi: MÖ 677 ile 671 arasındaki Asarhaddon yıkımından sonra nüfusun çoğunu Grekler ve Kıbrıslılar oluşturuyordu. Grek mimarisinde bir tapınak ve 7. yüzyıl sonuna ait Grek tipi mezarlar bu döneme ait. Kent MÖ 588 ve 552’de yıkıldı, MÖ 498 dolayında terk edildi.
• Helenistik ve sonrası: MÖ 380 ile 140 arasında Fenikeliler yeniden yerleşti; bu katmanlar bir depremle yıkıldı. Bizans döneminde höyük kaleye çevrildi, Haçlılar kaleyi genişletti ve 14. yüzyılda alan terk edildi.

Kazılar ve tablet

İlk sondajları 1934’te Emil Forrer yaptı. Asıl kazılar 1958 ile 1961 arasında ve 1963’te P. J. Riis başkanlığındaki Danimarka Carlsberg Fenike Seferi’nindi. Güney limanının karşı kıyısında Mina Sukas denen açık hava kutsal alanı kazıldı; höyüğün güneyinde MÖ 13. ile 10. yüzyıllar arasına ait bir Demir Çağı mezarlığı ve 7. yüzyıldan büyük bir Fenike tapınağı çıktı.

En dikkat çekici buluntu Ugarit alfabesiyle yazılmış bir çivi yazısı tablet: 67 x 89 x 29 milimetre, askerlere yapılan ödemelerin listesi. Kenarında tabletin Kral Evi’ne ait olduğu yazıyor. Tablet bugün Şam’daki Ulusal Müze’de; Sukas buluntularının bir kısmı da Tartus Müzesi’nde sergileniyor.

Neyi kaçırma

Güney koyunun karşı kıyısı. Mina Sukas kutsal alanı orada kazıldı; höyükten koya bakınca liman ile kutsal alanın suyun iki yanında karşılıklı durduğu görülüyor ve Sukas’ın bir liman kenti olarak nasıl işlediği buradan okunuyor.