Til Barsip (Tell Ahmar)

Til Barsip, Fırat’ın doğu yakasında, Sacur Çayı’nın ırmağa karıştığı kesimde yükselen bir höyük. Bugünkü adı Tell Ahmar. Karkamış’ın 20 km kadar güneyinde, verimli bir ırmak ovasının ortasında duruyor. Kent önce Arami Bit-Adini krallığının merkeziydi, sonra Asur’un bölgeyi yönettiği bir eyalet merkezi oldu. Adını tanıtan şey, Asur valilik sarayında bulunan duvar resimleri.

Nerede

Höyük Halep vilayetinin kuzeydoğusunda, Cerablus’un güneyinde ve Fırat’ın hemen kıyısında. Irmağın üstündeki baraj gölü dolduğundan beri su höyüğün eteğine kadar geliyor. Tepede bugün bir köy var. Yol ve bölgedeki geçiş durumu değişken; gitmeden önce güncel durumu Halep’te sor.

Kent ne büyüklükteydi

Kent 60 hektar tutuyordu ve üç bölümden oluşuyordu: akropol denen yukarı mahalle, onun batısında orta mahalle, kuzeyde aşağı mahalle. En eski izler çanak çömlek parçaları. Bunlar Ubeyd dönemine, MÖ 5300 ile 4000 arasına iniyor.

Masuvari, Bit-Adini, Kar-Şalmanasar

Hitit kaynaklarında yerin adı Masuvari. Demir Çağı’nda Aramca konuşan Bit-Adini krallığının başkentiydi. MÖ 856’da Asur kralı III. Salmanasar kenti son yerel kral Ahuni’den aldı, adını Kar-Şalmanasar koydu ve burayı bölgenin yönetim merkezine çevirdi. Yer, Fırat’ın geçildiği bir noktadaydı; uzak mesafe ticaret yolları burada kesişiyordu. Eski ad da kullanılmaya devam etti.

Kim kazdı, ne çıktı

Höyüğü ilk inceleyen ve Til Barsip olduğunu öne süren İngiliz arkeolog D. G. Hogarth oldu. 1910’da yayımlanan kitabında höyükteki devrik Asur aslanının fotoğrafı var. Gertrude Bell 1909’da geldi; köyü ve yazıtları fotoğrafladı.

Asıl kazıyı 1929-1931 arasında François Thureau-Dangin yönetimindeki Fransız heyeti yaptı. Demir Çağı kenti, Asur valilik sarayının kalıntıları ve duvar resimleri bu kazıda açıldı; sonuçlar 1936’da Paris’te yayımlandı. Daha sonra Guy Bunnens başkanlığındaki ekip höyükte uzun yıllar çalıştı.

Bugün ne görülür

Höyüğün üstündeki köy geniş açma yapılmasına izin vermiyor. Görülen şey ayakta bir kent değil; ırmak kıyısında yükselen höyüğün kendisi ve çevresindeki ova. Duvar resimlerinden parçalar ve kopyalar bugün Halep Ulusal Müzesi’nde ve Paris’teki Louvre’da.

Neyi kaçırma

Höyüğe ırmak tarafından bak. Hogarth’ın 1910’da yayımladığı fotoğraf höyüğü Fırat’ın karşı yakasından çekiyor: ovada tek başına duran koyu bir sırt. Kentin neden burada, bir ırmak geçidinin başında kurulduğu en açık bu açıdan okunuyor.