Abdülgani en-Nablusi Camii ve Türbesi

Salihiye’de, kendi adını taşıyan caddede, 1731’de ölen Şamlı sufi, fakih, şair ve seyyah Abdülgani en-Nablusi’nin kabrinin üstüne kurulmuş bir cami. Nablusi evinde yaptırdığı kubbenin altına gömüldü, cami sonradan kabrin üstünde yükseldi. Yapının mimarisi hakkında kaynak az, içinde yatan adam hakkında çok; bu sayfa da ağırlığı ona veriyor.

Nerede

Salihiye’nin Ebu Cers mahallesinde, Abdülgani en-Nablusi Caddesi üzerinde. OpenStreetMap’teki kayda göre Hanâbile Camii’ne birkaç yüz metre. Karşısında Şeyh İbrahim en-Nablusi Camii duruyor; Arapça Vikipedi o caminin adresini “Şeyh Abdülgani en-Nablusi külliyesinin karşısı” diye veriyor. Sahibiyye Medresesi de aynı caddenin çevresinde.

Abdülgani en-Nablusi kimdi

1641’de Şam’da doğdu. Babası o on iki yaşındayken öldü. Yirmi yaşında Emevî Camii’nde ders vermeye başladı. Yirmi beşinde Edirne’ye ve İstanbul’a gitti, Şam’ın Meydan mahallesinde kadılık aldı, sonra bırakıp ders ve kitaba döndü. Kırk yaşında ağır bir bunalıma girdi ve yedi yıl evinden neredeyse hiç çıkmadı; öğrenci kabul etmeyi ve yazmayı yine de sürdürdü. İnzivadan önce İbn Arabi’nin görüşlerini savunduğu için taşlandığı, sonrasında itibarının arttığı anlatılıyor. Ardından Lübnan, Kudüs, Mısır ve Hicaz yolculuklarına çıktı ve hepsini kitaplaştırdı. Kudüs için yazdığı “Selâm ale’l-İhvân fî Hazreti’l-Kuds” kasidesi en bilinen şiirleri arasında. Üç yüzü aşkın eser bıraktı.

Neyi savundu

Nablusi, çağının fakihlerinin bir kısmının yasakladığı şeyleri açıkça savundu: Mevlevî semaını, çalgılı sema meclislerini, kahveyi ve tütünü. Tütünün mubah olduğunu savunan risalesi, Osmanlı Ortadoğusu’ndaki tütün tartışmasında etkili bir metin olarak anılıyor. 1723’te Şam müftüsü ölünce vali Nablusi’yi müftülüğe getirdi. Öğrencilerinden biri İstanbul’dan fermanla dönüp makamı resmen aldı; Nablusi’nin müftülüğü altı ay sürdü. Arapça Vikipedi o altı ayın fetva defterinin Şam’daki Millî Kütüphane’de yazma olarak durduğunu yazıyor.

Kabir ve cami

1707’de Emevî Camii yakınındaki evinden Salihiye’ye taşındı ve orada İbn Arabi’nin Fütûhât-ı Mekkiyye’sini okutmayı sürdürdü. 1731’de öldü ve evinde yaptırdığı kubbenin altına gömüldü. Biyografi yazarı el-Murâdî, öldüğü gün şehrin kapandığını ve halkın cenaze için Salihiye’ye dolduğunu yazıyor. Caminin ne zaman kurulduğu konusunda iki kayıt var. Şam camileri listeleri 1733 diyor. Arapça Vikipedi’nin Nablusi maddesi ise caminin kabrin üstüne hicri 13. yüzyılın başlarında, yani 18. yüzyılın son yıllarında kurulduğunu yazıyor. Aradaki farkı çözen bir kaynak bulamadık.

Ziyaret ve süre

Çalışan bir mahalle camii. Elimizdeki en yeni tarihli iz, 2022’de OpenStreetMap’e girilen kayıt; açılış düzeni ve türbe odasına girilip girilemediği yerinde sorularak öğreniliyor. Namaz vakitlerinin dışına denk gelmek ziyareti kolaylaştırıyor. Kabrin başında durup çıkmak için yirmi dakika yeter.

Neyi kaçırma

Derviş Paşa Camii ile olan bağ. Şam valisi Derviş Paşa’nın eski şehirde yaptırdığı caminin vakfında Nablusi ailesi nesiller boyu müderris ve nazırdı: önce büyük dedesi İsmail, sonra dedesi, sonra babası. Doğru Sokak’taki o çinili kapı ile Salihiye’deki bu kabir, aynı ailenin iki ucu.