İbnü’l-Mukaddem Türbesi (Talha Camii)

Suk Saruca’da, Emevi Caddesi’nin köşesindeki bir mahalle camisinin içinde 1201 tarihli bir Eyyûbî türbesi. Emir Fahreddin İbrahim bin Muhammed bin Abdülmelik İbnü’l-Mukaddem yaptırdı; 597’de, yani 1201’de Şam’da öldü ve buraya gömüldü. 1993’te türbenin üç yüzüne bitişik modern bir cami yapıldı ve adı Talha bin Ubeydullah Camii kondu. Mahallede yapı Sidi Talha kabri ya da Talha Mescidi diye biliniyor; yol sorarken bu adı kullanmak işe yarıyor.

İbnü’l-Mukaddem kimdi

Bir Eyyûbî emiriydi. Mardin kalesini ve birkaç hisarı yönetti; Fransız tarihçi Jean Sauvaget onu Halep emiri olarak anıyor. Türbede torunu el-Melik el-Hafız Gıyaseddin Şahinşah da yatıyor. O 693’te, yani 1293’te, Memlûk döneminde öldü. Türbe Eyyûbî devrinde kuruldu ve bir aile mezarı olarak Memlûk devrinde de kullanıldı.

Kubbe nasıl kurulmuş

Plan kare: alan yaklaşık 47 metrekare, bir kenar 688 santimetre. Duvarlar sarımtırak kalker; taş sıraları 40 ile 50 santimetre arasında. Dört cephe simetrik. Her birinin ortasında 230 santimetre genişliğinde yüksek, sivri kemerli bir açıklık var. Kuzey ve doğu açıklıklar sonradan camla kapatıldı.

Yarım küre kubbe 12 dilimli. İki taş kasnağın üstüne oturuyor; ikisi de 12 kenarlı ve kenarlarında mihrap biçimli nişler var. Nişlerin içini iç içe geçmiş yaprak ve çiçek motifli alçı süslemeler dolduruyor. Kasnaklar köşelerdeki geçiş öğelerine oturuyor. Kubbe dışarıdan kiremit rengine boyalı; tepesinde iki topuzlu bakır bir hilal duruyor.

1945’ten 1993’e

Eski Eserler idaresi 1945 ile 1948 arasında türbenin temellerini açtı ve zeminini döşedi. Hicri 1414’te, yani 1993’te, türbenin kuzey, güney ve batı yüzlerine bitişik modern bir cami yapıldı. Minaresi kuzeybatıda; batı cephe boyunca yarım kubbeli dört revak uzanıyor. Türbe camiye katıldı. Evkaf kaydına göre türbede yatanlar İbnü’l-Mukaddem ile torunu; cami ise halkın yapıya verdiği Talha adını taşıyor.

Nerede, nasıl bulunur

Adres Saruca, Mescid Aksab mahallesi, Emevi Caddesi ile Süleyman Niyazi Sokağı’nın köşesi. Sitede ayrı kaydı olan Dahdah Mezarlığı 80 metre kadar batıda. Aksab Camii ve Suk Saruca’nın çarşı sokakları da aynı yürüme çevresinde. Evkaf’ın 2012 kaydında cami faal. Son bir yılda erişimi gösteren bir kaynak bulamadık; bugünkü durum ve ziyaret saati doğrulanmadı. Kubbe ve cami için on beş dakika yeter.

Neyi kaçırma

Türbenin doğu yüzü. Cami türbeye kuzeyden, güneyden ve batıdan bitiştiği için bu üç yüz artık caminin iç duvarları. Serbest kalan tek yüz doğu. Oradaki büyük sivri kemer camla kapatılmış, ama 1201’de dört yana açılan kemerlerin biçimini en açık o gösteriyor.