Kanavat’ta Memlûk cepheleri: Tevrizi Camii’nden Tavusiyye’ye

Şam surunun batısında, Kabr Atike’den Bahsa’ya kuzeye uzanan 1800 metrelik bir yürüyüş, dört durak. Dördü de Memlûk döneminden ve kuruluş tarihleri 1317 ile 1453 arasına yayılıyor: Tankiz Camii 1317, bugünkü Tavusiyye’nin eski adıyla Yunusiyye Hankahı 1382, Tevrizi Camii 1420, Şazbekiyye 1453. Hiçbiri eski şehrin içinde değil; hepsi bugün apartmanların ve kalabalık caddelerin arasında kalmış. Rota onları tarih sırasıyla değil yol sırasıyla diziyor. Siyah beyaz taş bantlar, mukarnaslı kapılar ve kubbeler durak durak tekrar ediyor.

Yol

Tevrizi Camii’nden başla. Cami Ras eş-Şuveyke ile Bab Sricce hattında, Merce Meydanı’nın güneybatısında. Sokaklar dar; yönü camiyi değil, camiden ayrı duran minareyi sorarak bulmak daha kolay. Buradan kuzeye, Kanavat’a yürü. 900 metreye yakın bir yolun sonunda, Fahri el-Barudi Caddesi’nin köşesinde Şazbekiyye’nin bantlı köşesi ve kırmızı kubbesi görünüyor. Bir blok kuzeyde Nasır Caddesi ve Tankiz Camii var. Caddeye bakan bina 1951’den; kuzey taraftaki taş ve tuğla şeritli minare ise Memlûk. Tankiz’den kuzeye, Port Said Caddesi’ne yürü. 550 metreye yakın bir yolun sonunda Bahsa’ya bakan yüksek kapı Tavusiyye’nin. Kral Fuad Caddesi’ndeki küçük kapı modern; cepheyi görmek için Bahsa tarafına dolaş.

Zamanlama

Camilerin üçü namaz vakitlerinde açık, arada kapı kapalı olabiliyor; bu yüzden yürüyüşü öğle namazının hemen sonrasına koy. Öğle namazı mevsime göre kayıyor, aşağıdaki saatleri ona göre kaydır. 13:00’te Tevrizi Camii’nde ol: cemaat dağılıyor, kapı henüz açık ve öğleden sonra çini panolara yan ışık düşüyor. Yarım saat yeter; kurucunun türbesini görmeden çıkma. 13:45’te Şazbekiyye’desin. Yapının bugünkü ziyaret durumu doğrulanmadı. Kapı kapalıysa mukarnaslı taçkapı ve köşedeki iki taş rozet sokaktan görülüyor; taçkapı doğuya baktığı için öğleden sonra gölgede kalıyor. Yirmi dakika. 14:15’te Tankiz: avlu öğle namazından sonra boşalıyor. İlk girişin sağındaki türbeye girip mozaikli mihraba bak. 15:00’te Tavusiyye’nin önündesin. Cephe öğleden sonra güneşe dönük; kapının mukarnasına ve kubbe kasnağında iki sıra hâlinde dizilen 16’şar nişe yirmi dakika ayır. Yürüyüş 15:30 dolayında biter. Cuma günü öğle namazı uzuyor ve camiler doluyor; başka bir gün seç.

Dikkat

Dört yapı da çalışan cami: namaz sırasında içeri girme, omuz ve diz kapalı olsun. Tevrizi’de kadın ziyaretçi için başörtüsü gerekiyor ve kapıda ödünç verilmiyor. Tavusiyye’nin kapısındaki mukarnas zayıflamış durumda; ona altından değil yanından bak. Şazbekiyye ile Tevrizi’nin ziyaret saati doğrulanmadı; kapıyı kapalı bulursan mahalleliye sor. Güzergâh trafiğe açık Nasır ve Port Said caddelerini kesiyor; karşıya geçerken yaya geçidini bekle.