Ain Divar Köprüsü

Ovanın ortasında tek bir kemer duruyor. Suriye’nin Türkiye ve Irak ile buluştuğu üç sınır noktasının yakınında, Ain Divar köyünün kuzeydoğusunda, taş bir köprüden kalan tek açıklık. Köprü bir zamanlar Dicle’yi geçiyordu; nehir o günden beri yatağını değiştirdi ve bugün kemerden beş yüz metre doğuda akıyor. Bu yüzden yapı ovanın ortasında, hiçbir suyun üstünde olmayan bir köprü olarak duruyor.

Nasıl gidilir

Kamışlı’nın karayoluyla 112 kilometre doğusunda, Malikiye üzerinden. Araçla iki saat. Kamışlı’dan gidip dönmek tek başına bir gün ve höyükler günüyle birleştirilemiyor. Yol sınıra paralel ilerliyor.

Ne kadar sürer

Bir saat. Kemer, ayak kalıntıları ve çevresindeki tarlalar; asıl iş yaklaşıp taşa bakmak.

Ne görülür

Ayakta kalan tek sivri kemer, iki yanında moloz hâline gelmiş ayaklar ve batıya doğru birkaç yüz metre uzanan kalıntı hattı. Yapının üstündeki taş kabartmalar hâlâ okunabiliyor: burç işaretleri, gök cisimlerini temsil eden figürler ve atlı süvariler. Bu kabartma programı köprüyü tarihlendiren asıl kanıt ve Zengî işçiliğinin tipik örneği. Gertrude Bell köprüyü Birinci Dünya Savaşı’ndan hemen önce fotoğrafladı; o karelerde kemerin çevresi bugünkünden çok daha az yıpranmış görünüyor.

Neyi kaçırma

Yapının adını. Köprü uzun süre “Roma köprüsü” diye bilindi ve pek çok kaynakta hâlâ öyle geçiyor: MS ikinci yüzyılda Romalıların Yukarı Mezopotamya’ya geçmek için yaptığı, sonra Selçuklular ve Araplar tarafından onarıldığı söylenirdi. 2014’te yayımlanan bir yeniden değerlendirme bunu tersine çevirdi. Arapça kaynaklar köprünün 1146 ile 1163 arasında, Musul’un Zengî hükümdarı Kutbeddin Mevdud’un veziri Cemaleddin Muhammed el-İsfahani’nin emriyle yapıldığını gösteriyor; daha önce bu noktada bir köprü bulunduğuna dair gerçek bir kanıt yok. Roma köprüleri üzerine yapılmış kapsamlı iki envanterin ikisinde de bu yapı yer almıyor. Yani kemerin altında durup baktığın şey Roma değil, on ikinci yüzyıl — ve belki hiç tamamlanmadı.

Bugünkü durum

Kemer ayakta, ama çevresi tarım arazisi ve bakım düzeni yok. Alan üç sınırın kesiştiği bölgede olduğu için hem yol hem de yaklaşma izni günden güne değişebiliyor; sınır şeridine yaklaşma, askerî mevzilerin fotoğrafını çekme ve gitmeden önce Kamışlı’da yolun durumunu sor.