Tell Mozan

Urkeş, Hurrilerin başlangıç noktası. Toros eteklerinin önünde, Kamışlı ile Amuda arasında duran bu höyük MÖ üçüncü binyılda kuruldu ve Hurrilerin kutsal kenti sayıldı: kentin tanrısı, fırtına tanrısı Teşup’un babası Kumarbi’ydi. Alan 135 hektar, ama bunun büyük kısmı dış kent; asıl tepe on sekiz hektar ve ovadan yirmi beş metre yükseliyor. Çevresini sekiz metre kalınlığında, yedi metre yüksekliğinde kerpiç bir sur dolanıyordu.

Nasıl gidilir

Kamışlı’nın karayoluyla 24 kilometre batısında, Amuda’nın kuzeyinde. Araçla yarım saatten biraz fazla. Höyük yoldan görünüyor: biçilmiş buğday tarlalarının ardında uzun ve alçak bir sırt, tepesinde kazı evi.

Ne kadar sürer

İki saat. Saray alanı, tapınak terası ve tepenin üstü; yürünen mesafe kısa ama zemin engebeli.

Ne görülür

Tepenin ortasında bir tapınak terası var: taş istinat duvarıyla yükseltilmiş bir platform, önünde meydan ve platforma çıkan anıtsal bir merdiven. Meydanın kenarına, Akkad döneminde Kral Tupkiş’in sarayı kuruldu. Sarayın iki kanadı vardı, biri hizmet biri konut, ikisinin de avlusu ayrıydı. Kazılmış duvarların üstü bugün gri ve yeşil koruma örtüleriyle kaplı — Urkeş’i fotoğrafta tanıtan görüntü bu ve örtüler kerpici yağmurdan koruyor.

Neyi kaçırma

İki ayrıntı. Birincisi: sarayda bulunan mühür baskılarının çoğu kralın değil kraliçe Uqnitum’un. Kraliçenin mühürleri kapıları ve kapları mühürlemekte kullanılmış ve mührün üstünde adı geçen iki hizmetlisi de biliniyor: aşçısı Tuli, dadısı Zamena. Dört bin yıl önceki bir sarayın mutfak düzeni bu kadar yakından görünüyor. İkincisi: sarayın yanındaki Abi. Yeraltına açılan, ölülerle konuşmak için kullanıldığı düşünülen dairesel bir çukur; Hurri metinlerinde geçen bu yapı arkeolojide ilk kez burada bulundu.

Bugünkü durum

İlk sondajları Max Mallowan yaptı ve devam etmedi; karısı Agatha Christie’nin yazdığına göre alanı Roma dönemine ait sandıkları için bıraktılar. Sonraki kazılarda tek bir Roma katmanı çıkmadı. Düzenli kazı 1984’te başladı ve on yediden fazla sezon sürdü; 2011’den beri durdu ama alanı yerel bir ekip koruyor ve koruma işleri sürüyor. Buluntular Deyrizor Müzesi’nde. Gitmeden önce yolun durumunu Kamışlı’da sor.