Tell Arbid

Habur havzasının ortasında, Kamışlı’ya inen yolun kenarında duran bir höyük. Üçüncü binyılda buradaki kent bölgenin iki büyük merkezi arasındaydı: güneybatıda Tell Brak, yani Nagar, kuzeyde Tell Mozan, yani Urkeş. Yerleşim asıl ağırlığını 2900 ile 2600 arasında, Ninova 5 diye adlandırılan dönemde taşıyordu; o dönemin kenti höyüğün neredeyse tamamına yayılıyor.

Nasıl gidilir

Kamışlı’nın güneybatısında, Haseke’nin 50 kilometre kuzey-kuzeydoğusunda. Tell Mozan 45 kilometre kuzeyde, Çağar Bazar 15 kilometre uzakta; üçü aynı gün görülebilir. Höyük tarlaların içinde ve yoldan görünüyor.

Ne kadar sürer

Bir saat. Höyüğün eteğinden tepesine çıkıp Habur ovasına bakmak buna dâhil.

Ne görülür

Bir büyük ana höyük ve çevresinde dört küçük tepecik; hepsi birlikte 38 hektar ve ana höyük 30 metre yükseliyor. Ana höyüğün 12 hektarlık kısmında Mitanni, Akad, Erken Hanedan ve Ninova 5 tabakaları üst üste duruyor; son ikisinde anıtsal yapılar var. Kazıcılar iki tapınak buldu: rampayla çıkılan Güney Tapınağı ve batı yamacındaki Güneybatı Tapınağı. Doğu yamacında bir mezarlık kazıldı; Habur kültürüne ve Mitanni dönemine ait mezarlar arasında zengin donanımlı iki kadın mezarı çıktı, birinde çanak çömlek, tunç ve altın eşya, iki silindir mühür ve iki fayans skarabe vardı.

Neyi kaçırma

Küçük buluntuları. Höyükten 577 hayvan ve 67 insan biçimli pişmiş toprak figürin çıktı; üçüncü binyıla ait olanlar küçük ve kaba, Habur kültürü dönemindekiler daha özenli. Bunlara 40 kadar pişmiş toprak araba modeli ekleniyor, kimi bütün kimi parça. Bir de akik ve lacivert taşından boncuklar, silindir mühürler ve taş aletler var. Kazıcılar üçüncü binyıla ait bir kervansaray da tanımladı.

Kazının kısa tarihi

İlk kazıyı 1934 ile 1936 arasında British Museum adına Max Mallowan yaptı: sekiz açma ve bir dizi mezar. O yılların Habur seferlerini Mallowan’ın eşi Agatha Christie bir kitapta anlattı. Buluntular British Museum, Ashmolean ve Halep Ulusal Müzesi’ne dağıldı; Halep’e giden 325 parça sonradan Deyrizor’a taşındı. 1996’dan başlayarak Varşova’dan Piotr Bieliński ile Şam Üniversitesi’nden Ahmed Serriye’nin yönettiği Polonya-Suriye ekibi on beş sezon çalıştı ve 2010’da durdu.

Bugünkü hâli

Höyük Kamışlı bölgesinde ve alan 2011’den bu yana bilimsel kazı görmedi. Yasadışı kazının Habur höyüklerinde yaygınlaştığı biliniyor; Tell Arbid’in bugünkü durumu bağımsız kaynaklarla doğrulanamıyor.