Çağar Bazar Höyüğü

Çağar Bazar, Habur’un kollarından Vadi Dara’nın kıyısında, buğday tarlalarının ortasında duran çift tepeli bir höyük. Güneydeki tepe daha yüksek ve küçük, kuzeydeki daha alçak ve geniş. Yerleşim MÖ 6100 ile 5100 arasındaki Halaf çağında başlıyor ve MÖ ikinci binyılın ortasına kadar sürüyor: yani burada sekiz bin yıllık aralıksız bir köy-kasaba hayatı üst üste birikmiş.

Nasıl gidilir

Kamışlı’nın 35 kilometre güneybatısında, Amuda’nın 25 kilometre güneyinde. Kamışlı’dan araçla kırk beş dakika; asfalt yol köye kadar gidiyor, son bölüm tarla yolu. Toplu taşıma yok; höyüğe gitmek için araç ayarlamak gerekiyor.

Ne kadar sürer

Kırk beş dakika. Höyük büyük değil ve çıkmak kolay; asıl vakit yukarıdan ovaya bakmakla geçiyor.

Ne görülür

Açıkça söylemek gerekir: burada ayakta duran bir yapı yok. Görülen şey iki tepe, eski kazı çukurlarının çökmüş kenarları ve yamaçta yüzeye çıkmış seramik. Höyüğün değeri bunun altında: kazıcılar 16 metre indikten sonra ana toprağa ulaşmış ve bu derinlikte on beş ayrı yerleşim katı saymışlar. Yamaçtaki kırık çanak parçalarının bir kısmı Halaf boyalı seramiği; ince, açık renkli, üstünde siyah geometrik desen. Yerden alma, bırak dursun.

Neyi kaçırma

Höyükten çıkan iki şey bugün müzelerde ve Çağar Bazar’ı asıl onlar anlatıyor. Birincisi Halaf çağının pişmiş toprak kadın figürinleri: elleri göğsünün altında, başı sıkıştırılmış küçük heykelcikler. İkincisi 120 kadar Eski Babil tableti; hepsi idari kayıt, yedi yıllık bir dönemden, tahıl deposuna bağlı bir yapıdan çıkmış. Kentin o çağdaki adı büyük ihtimalle Aşnakkum’du. Tabletlerin ve figürinlerin çoğu Londra’da.

Bugünkü durum

Kazı 1934’te iki deneme çukuruyla başladı; 1935 ile 1937 arasında Max Mallowan üç mevsim çalıştı. Agatha Christie o mevsimlerde ekipteydi ve Habur’daki yılları sonradan bir anı kitabında anlattı — Suriye kırsalının o dönemine dair en okunur metinlerden biri hâlâ o. Kazı 1999’da Belçikalı ve Suriyeli ekiplerle yeniden başladı, 2010’da durdu. Bugün höyükte bekçi ya da işaret yok. Köyde sormadan tarlaya girme; höyüğün etrafı ekili.