Babiska Ölü Şehri

Bab el-Hava sınır kapısının güneyinde, Barişa Dağı’nın yamacında duran taş bir yerleşim. Babiska zeytinyağıyla zenginleşmiş bir köydü; bugün ayakta olan şey iki kilise, bir hamam ve bir çarşı binası. Buranın takvimi tahmine dayanmıyor. Kapı lentolarındaki Yunanca yazıtlar hangi yapının hangi yılda bittiğini tek tek söylüyor.

Nasıl gidilir

İdlib’in kuzeyinde, Sarmada’nın batısında, Dana ovasından Bab el-Hava’ya giden yolun güneyinde. Toplu taşıma yok; İdlib ya da Sarmada’dan şoförlü araç tutuluyor. Sürücünün yeri bilmesi gerekiyor, çünkü levha yok. Dar Kita ile Bakırha 3 kilometre batıda kalıyor ve üçü aynı yarım güne sığıyor.

Ne kadar sürer

Bir saat. İki kilise, hamam ve çarşı birkaç yüz metre içinde duruyor, aralarında yürünüyor. Yazıtlara bakacaksan iki saat ayır.

Ne görülür

Doğudaki büyük kilise Markianos Kilisesi diye anılıyor. Lentolarından biri 390, bir diğeri 401 tarihini taşıyor; ikincisi Markianos’u mimar olarak yazıyor. Avlu kapısındaki yazıt cepheyi 480’de bitiren rahip Musa’yı anıyor. Batıdaki küçük kilise Aziz Sergios’a adanmış ve 609-610 tarihli — kuzey Suriye’de tarihi kesin bilinen en geç Bizans kilisesi bu. Hamam, Barişa Dağı’nda hamam olduğu kesin sayılan tek yapı; tonozları ve üst katları taşıyan ayakları hâlâ okunuyor. Çarşının üst kat korkuluğundaki yazıt 547 diyor.

Taşın altındaki tapınak

Markianos Kilisesi’nin duvarında bir Roma tapınağından sökülmüş taşlar var. Tapınak yok. Yalnızca bu taşlardan biliniyor ve birinin üstündeki tarih 143 yılına düşüyor; hangi tanrı için yapıldığı bilinmiyor. Köyün Hristiyanlığa geçişi 4. yüzyılın sonuna denk geliyor. Bir evin kapısında mimar Eusebis’in adı ve 389 Nisan tarihi duruyor, yazının iki yanına sonradan İsa monogramı kazınmış.

Bugün ne durumda

Yerleşim 2011’de Kuzey Suriye’nin Antik Köyleri kapsamında UNESCO listesine girdi. Ardından savaş geldi. Bab el-Hava’ya yakınlığı yüzünden alan askerî amaçla kullanıldı, bir dönem depo oldu ve çevresi çatışma hattında kaldı. Yapıların bugünkü hâlini uzaktan bilmenin yolu yok. Yerel bir sürücü hem yolu hem o günün durumunu çözüyor.

Neyi kaçırma

Aziz Sergios Kilisesi’nin batı kapısı. Kıvrımlı silmeler ve 609-610 tarihini veren yazıt orada, göz hizasında. Çoğu ziyaretçi doğudaki büyük kiliseye bakıp geri dönüyor.