Barişa Dağı’nın kuzey yamacında bir gün: Hırbet el-Hatib’den Kseybce’ye

Barişa Dağı’nın kuzey yamacında beş Ölü Şehir tek bir hat üzerinde diziliyor ve kapılarındaki yazıtlar tarihlerini sırayla veriyor. Bu rota batıdaki Hırbet el-Hatib’den başlıyor, Deyruni Şapeli ve Dar Kita’dan geçip Ba’uda’nın dükkân sırasına ve Kseybce tepesine varıyor. Araçla 10 kilometre kadar yol, bir bacağı yürüyerek; toplam altı saat. Kiliselerin yazıtları 392 ile 537 arasına yayılıyor.

Yol

Hırbet el-Hatib’de üç katman aynı yerde duruyor: 2. ve 3. yüzyıldan bir tapınağın kalıntıları, yazıtıyla 473’e tarihlenen bir kilise ve kilisenin 5 metre kadar güneydoğusunda 532 tarihli bir vaftizhane. Apsiste yarı yükseklikte öne çıkan ikinci bir silme ara. Buradan araçla doğuya, Bakırha’nın altındaki yamaca geç.

Deyruni Şapeli yamaçta tek başına duruyor. Planı basit bir dikdörtgen, süslemesi pencerelerin çevresinde. Batı cephesinin alt pencere sırasında silmeler kıvrılıyor ve iki uçta helezonla bitiyor. Şapelden Dar Kita’ya yamaçtan yürü; köy 685 metre kuzeydoğuda. Sürücü aracı Dar Kita’ya getirsin.

Dar Kita’da üç kilise, iki vaftizhane ve kırk kadar ev kaldı. Aziz Pavlus ve Musa Kilisesi yazıtına göre 418’de bitti. Güneybatı köşesindeki vaftizhane 515, Aziz Sergios Kilisesi 537 tarihli. Kapı lentolarında tarih ara; en eskisi bir evin kapısında, 295/296.

Dar Kita’dan Ba’uda’ya araçla geç, on dakika kadar. Ba’uda’da evler sıra hâlinde, önlerinde iki katlı taş revaklar: altta dükkân, üstte konut. Üst kattaki korkuluk levhalarından birinde kabartma bir haç var. Küçük kilisenin 392 tarihli Yunanca yazıtı duvara baş aşağı örülmüş.

Kseybce bir kilometre kadar güneydoğudaki tepede. Büyük Kilise’nin güney cephesi iki süslü kapısıyla ayakta. Güneydoğu kapısının lentosu 414 tarihini ve mimar Markianos Kyrillas’ın adını veriyor. Nefe devrilmiş başlıkların her biri farklı oyulmuş: Korint, disk ve sepet örgüsü yan yana. Aynı mimar adı rotada üç kez çıkıyor: Dar Kita’da ve Ba’uda’nın doğu kapısında Markianos Kyris, Kseybce’de Markianos Kyrillas.

Zamanlama

08:30’da Hırbet el-Hatib’de ol ve kırk beş dakika kal. 09:30’da Deyruni’ye var. Sabah ışığı doğu ve güney yüzlerdeki silmeleri gölgeyle belirginleştiriyor; yarım saat yeter. 10:00’da Dar Kita’ya yürümeye başla ve orada bir saat ayır, lentoları tek tek okuyacaksan daha fazla.

11:30’da Ba’uda’ya geç, kırk beş dakika yeter. 12:30 gibi Kseybce’de ol. Başlıkların arasında dolaşmak için kırk beş dakika ile bir saat arası ayır. Açık havada tepeden Sarmada ovası seçiliyor. Alanların hepsi açık arazi; yaz sıcağı başlamadan bitirmek için plan sabaha kurulu.

Dikkat

Toplu taşıma yok; İdlib ya da Sarmada’dan şoförlü araç tutuluyor. Alanlarda levha yok; Bakırha’yı bilen sürücü ötekileri de bulur. Hırbet el-Hatib kaynaklarda Hırbet el-Katib diye de geçiyor, şoföre iki adı da söyle. Zaviye Dağı’nda ikinci bir Ba’uda var; karışmaması için Bab el-Hava yakınındaki Ba’uda de.

Rota Bab el-Hava sınır kapısına birkaç kilometre mesafede ve yol durumu değişken. O günkü durumu sürücüyle konuşmadan yola çıkma. Savaş yıllarında bu Ölü Şehirlere yerinden edilmiş aileler sığındı; yapılarda birileri olabilir, yaklaşmadan seslen ve oturulan yere girme. Kırsal İdlib’de patlamamış mühimmat bildirilen bir risk: patikadan çıkma, yerdeki metal parçalara dokunma. Ba’uda’nın güneybatısındaki çiftlikte antik yapılar ahır olarak kullanılıyor, avluya izinsiz girme. Kseybce’de taşlar devrik ve sarsak. Giriş ücretleri değişken, girişte teyit et.