Tell Mastuma (Astamaku)

Tell Mastuma, İdlib’in 5-7 km güneyinde, el-Mastuma köyünün kuzeyinde yükselen bir höyük. Yüksekliği 18 metre, çapı 200 metre. Tokyo’daki Ancient Orient Museum adına Takuya Iwasaki yönetimindeki Japon ekip burayı 1980 ile 1995 arasında, 15 yıl boyunca kazdı. Katmanlarda Neolitik ve Tunç Çağı izleri var, ama yerleşimin asıl evresi Demir Çağı I. Höyük, Asur kralı III. Salmanasar’ın MÖ 848’de aldığı Astamaku kentiyle özdeşleştiriliyor.

Nasıl gidilir

Höyük İdlib ile Ariha arasında, el-Mastuma köyünün kuzey kenarında. Şehir merkezinden araçla kısa bir yol. Alanda tabela ya da bekçi olup olmadığına dair doğrulanmış bilgi yok; en kestirme yol köyde sormak. Yol ve kontrol noktası durumu değişiyor, çıkmadan önce İdlib’de güncel durumu öğrenmek gerekiyor.

Ne kadar sürer

45 dakika. Höyüğün çevresini dolaşıp tepeye bakmaya yetiyor. İdlib Müzesi ile birlikte yarım güne sığıyor.

Astamaku neden önemli

III. Salmanasar, Hama’daki Arami krallığının topraklarında yaklaşık 90 kent aldığını yazdırdı. Bunlardan yalnızca biri Balawat Kapıları’nın bronz şeritlerinde adıyla anılıyor: Astamaku. Kabartmada surlu kent, Asurlu okçuların saldırısıyla MÖ 848’de düşüyor. Burası Salmanasar’ın o seferde Hama topraklarında ulaştığı en uzak nokta.

Kazıda ne çıktı

Kazılar sokakları ve küçük konutları ortaya çıkardı. Yerleşimin düzeni bir valiye ve çoğunluğu garnizon ailelerinden oluşan bir nüfusa işaret ediyor. Sonuçlar 2009’da Tokyo’da “Tell Mastuma: An Iron Age Settlement in Northwest Syria” adıyla yayımlandı. İdlib Müzesi’nin koleksiyonunda Tell Mastuma’dan gelen parçalar da var.

Bugün ne görülür

Kazı alanlarının bugünkü durumuna dair yayımlanmış bir inceleme yok. Görülen şey höyüğün kendisi: köyün kuzeyinde 18 metre yükselen yuvarlak tepe. Fransız yazar Robert Boulanger 1960’larda el-Mastuma’yı yeşillikler içinde, kubbe çatılı kerpiç evlerden oluşan bir köy olarak tarif etmişti.

Güvenlik

Höyüğün hemen yanında eski bir askeri kamp var ve çevre 2013-2015 arasında çatışma alanıydı. Patlamamış mühimmat riski yüksek. Tarlaya ve işaretsiz yamaçlara girmemek, köylülerin kullandığı patikada kalmak gerekiyor. İdlib vilayetinde savaş kalıntısı patlamaları Eylül 2026’da da yaşandı.

Neyi kaçırma

Gitmeden önce Balawat Kapıları’ndaki Astamaku sahnesine bakmak. Aynı kent, 2800 yıldan daha önce bir Asur sanatçısının elinden: surlar ve saldıran okçular. Höyüğün eteğinde durunca o sahnenin nerede geçtiği somutlaşıyor.