Tell Tukan

Tell Tukan, Serakib’in güneydoğusunda, Ebla’ya yaklaşık 15 km uzakta, aynı adı taşıyan köyün altında yatan 27 hektarlık bir höyük. Onu yüksek bir dış sur ve arada boşluk bırakan bir iç sur çevreliyor. Roma Sapienza Üniversitesi’nden İtalyan ekip höyüğü kazdı; yerleşim Erken Tunç Çağı’ndan Demir Çağı’na uzanıyor. Üstündeki köy ise çok daha yeni: Sultan Abdülaziz döneminde (1861-1876) kuruldu.

Nasıl gidilir

Köy Serakib’in güneydoğusunda, Ebla’nın bulunduğu Tell Mardih’e 15 km kadar. Ebla ve Tell Afis ile aynı güzergâhta düşünülebilir. Höyüğe çıkış, tabela ya da bekçi konusunda doğrulanmış bir bilgi yok. Höyük köyün altında olduğu için köyde sormak gerekiyor.

Ne kadar sürer

45 dakika. Höyüğün eteğini dolaşıp sur hattını gözle izlemeye yetiyor. Ebla ile birlikte yarım gün.

Kazılar ne gösterdi

Dışta yüksek bir sur seddi, içeride ondan bir boşlukla ayrılan ikinci bir sur var. Sur hattındaki açıklıklar kapıların yerini gösteriyor. Ortadaki akropolün kalıntıları bir iç kaleye işaret ediyor. Kentin Ebla ile aynı dönemde yıkıldığı, ardından yeniden kurulduğu belirtiliyor.

Kim kazdı

Kazıyı Roma Sapienza Üniversitesi adına önce Paolo Matthiae yönetti; Matthiae, Ebla ve Tell Afis kazılarının da başındaydı. Ardından yönetimi Francesca Baffi aldı. Erken Tunç Çağı evreleri Luca Peyronel’in 2013 tarihli çalışmasında incelendi. Sonuçlar Baffi, Fiorentino ve Peyronel’in derlediği “Tell Tuqan Excavations and Regional Perspectives” kitabında yayımlandı.

Antik adı neydi

Kesin değil. Mısır firavunu III. Thutmose’un listesindeki Thaknu ve Asur listelerindeki Tukhan ile özdeşleştirme önerildi. Ebla metinlerindeki Ursa’um ile eşleştirme de ortaya atıldı, ama uzmanlar bunu reddediyor: Ursa’um’un Gaziantep yöresinde olduğu düşünülüyor.

Köyün adı nereden geliyor

Köyün eski adı Tell ez-Zeheb, yani “Altın Tepe”. Bugünkü ad, Mevali konfederasyonunun Tukan kolunun şeyhi Abdullah Tukan’dan geliyor. Köyü Selanikli emekli bir Osmanlı subayı, Yahya Ağa Selahaddin kurdu ve toprakları eski askerleri arasında paylaştırdı.

Güvenlik

Tell Tukan 2018-2020 arasında askeri gözlem noktalarının bulunduğu bir cephe hattındaydı. Patlamamış mühimmat ve askeri kalıntı riski yüksek. Tarlaya ve işaretsiz yamaçlara girmemek, köylülerin kullandığı yollarda kalmak gerekiyor. İdlib vilayetinde savaş kalıntısı patlamaları Eylül 2026’da da yaşandı.

Neyi kaçırma

Ebla ile ölçüyü. Tell Tukan 27 hektar, Ebla 56 hektar. Bölgenin en güçlü kentinin yarısı büyüklüğünde, üstelik çift surlu bir komşu; aynı gün ikisini görünce Ebla’nın çevresinin boş bir kırsal olmadığı anlaşılıyor.